Behru cesik/Vocabulary: Difference between revisions

Greatbuddha (talk | contribs)
No edit summary
Greatbuddha (talk | contribs)
 
(7 intermediate revisions by 2 users not shown)
Line 1: Line 1:
==Verbs==
==Verbs==
{| border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" class="article-table article-table-selected" style="width: 500px;"
{| class="wikitable"
|-
|-
! scope="col"|Transitivity
! scope="col"|Transitivity
Line 23: Line 23:
|ghiwuul
|ghiwuul
|yüle
|yüle
|ghiwolsh
|ghiwoli(s)
|
|
yuulsi: walkway
yuulsi: walkway
Line 36: Line 36:
|zhóni(s)
|zhóni(s)
|zizhéhniin: traveler, wanderer
|zizhéhniin: traveler, wanderer
|-
|i
|swim
|váp(e)
|vwáap(e)
|vëbíi
|báabe(s)
|
|-
|-
|i
|i
Line 43: Line 51:
|tizóo
|tizóo
|cózosh(y)
|cózosh(y)
|
|-
|i
|meander, be slow
|fëdége
|fëdwíige
|fëdigíi
|fëjogii(y)
|
|-
|i
|jump
|brazo
|brwaazo
|brëzoo
|brazosh(y)
|
|-
|i
|bounce
|braam
|brwaam
|brëme
|brami(s)
|
|
|-
|-
Line 51: Line 83:
|lëdzóo
|lëdzóo
|lózojash(y)
|lózojash(y)
|lólidzong: "what is to be crossed "destiny
|lólidzoong: "what is to be crossed", destiny
|-
|-
|i
|i
Line 58: Line 90:
|lwóoloza
|lwóoloza
|lëlozáa
|lëlozáa
|lóloozash(y)
|hlólozeji
|
|
lódalsi: bridge
lódalsi: bridge
Line 66: Line 98:
|lója
|lója
|lwóoja
|lwóoja
|lëlojáa
|lërodáa
|lóredu(m)
|lóredu(m)
|lójacu: knot
|lójacu: knot
Line 96: Line 128:
|júunash(y)
|júunash(y)
|júnaang: intoxicant
|júnaang: intoxicant
|-
|i
|slip, trip
|xáam
|xwáam
|xëmé
|káami(s)
|
|-
|i
|slide, skate
|xázo
|xwáazo
|xëzáa
|xáazosh(y)
|
|-
|t
|slide
|xáar
|xwáar
|xëré
|xíiru(m)
|
|-
|i
|to be slippery
|xáal
|xwáal
|xëlé
|káleji
|
|-
|-
|am
|am
|fly
|fly
|kót
|kót(a)
|kwóot*
|kwóot(a)*
|këdáa
|këdáa
|kóocash(y)/kwédaf(m)
|kóocash(y)/kwédaf(m)
Line 113: Line 177:
|throw
|throw
| -
| -
|kwóot
|kwóot(a)
| -
| -
|kwóowedaf(m)
|kwóowedaf(m)
Line 122: Line 186:
|txágu
|txágu
|txwáagu
|txwáagu
|txëdwíi
|txëgwíi
|txáagwii(s)/txíigwiyu(m)
|txáagwii(s)/txíigwiyu(m)
|txáguhiin: pilot
|txáguhiin: pilot
Line 138: Line 202:
|t
|t
|mount
|mount
|pyasht
|pyasht(u)
|pifwaasht
|pifwaasht
|pyështuu
|pyështuu
|pyazhedvu(m)
|pyazhedvu(m)
|pyashkaal: mountable animal
|pyashkaal: mountable animal
|-
|i
|assemble
|funo
|pfuuno
|fünoo
|fuunosh(y)
|
|-
|t
|asemble
|furo
|pfuuro
|füroo
|fweruu(m)
|
|-
|t
|attract
|fumo
|pfuumo
|fümoo
|fwemuu(m)
|
|-
|-
|i
|i
|float
|float
|kómt
|kómt(a)
|kwóomt
|kwóomt
|këmtáa
|këmtáa
|kómyocash(y)
|kómyocash(y)
|kómtang: flotsam
|kómtaang: flotsam
|-
|-
|i
|i
|fall
|fall
|kát
|kát(u)
|kwáat
|kwáat(u)
|këdúu
|këdúu
|káadwi(uy)
|káadwi(uy)
Line 191: Line 279:
|míishu(m)
|míishu(m)
|mésetóbe: fugitive
|mésetóbe: fugitive
|-
|i
|flee
|shúnda
|shfúunda
|shündáa
|shúnodash(y)
|shündáalodahiin: refugee
|-
|i
|escape
|mooñ
|mwooñ
|mëñe
|moyoni(s)
|
|-
|-
|i
|i
|climb
|climb
|duc
|duc(e)
|dvuuc
|dvuuc(e)
|dücii
|dücii
|dwocii(s)
|dwoce(s)
|
|
|-
|-
Line 205: Line 309:
|zhlwaal
|zhlwaal
|zhële
|zhële
|zhaalsh
|jaleji
|
|
|-
|-
|i
|i
|settle, rebound
|settle, equalize, enter a more stable state
|zhaam
|zhaam
|zhlwaam
|zhlwaam
|zhëme
|zhëme
|zhaami(s)
|jameji
|zhanimja: normalcy
|zhanimja: normalcy
|-
|-
Line 253: Line 357:
|bivwáada
|bivwáada
|byëdáa
|byëdáa
|byáajash(y)
|byádeji
|
|
|-
|-
Line 261: Line 365:
|bivwáara
|bivwáara
|byëráa
|byëráa
|byáarash(y)
|byáraf(m)
|
|
|-
|-
Line 269: Line 373:
|lwóole
|lwóole
|lëlíi
|lëlíi
|lóolii(iy)
|hlóleji
|lólehoon: swing
|lólehoon: swing
|-
|-
Line 309: Line 413:
|lvúulu
|lvúulu
|lülúu
|lülúu
|lúulwi(uy)
|hlúluji
|
|
|-
|-
Line 325: Line 429:
|lvúuzo
|lvúuzo
|lüzóo
|lüzóo
|lúuzosh(y)
|hlúuzoji
|
|
|-
|-
Line 333: Line 437:
|lvúumu
|lvúumu
|lümúu
|lümúu
|lúumwi(uy)
|hlúmuji
|
|
|-
|-
Line 357: Line 461:
|mwíing
|mwíing
|mingé
|mingé
|myóngi(s)
|hméngeji
|
|
|-
|-
Line 382: Line 486:
|bwëne
|bwëne
|
|
bwooni
bwooni(s)
(s)
|bwoonang, bwoonto: clothing
|bwoonang, bwoonto: clothing
|-
|-
Line 404: Line 507:
|i
|i
|bow, bend
|bow, bend
|ghélp
|ghélp(a)
|ghëngwílp
|ghëngwílp(a)
|ghlpáa
|ghlpáa
|ghélobash(y)
|ghélobash(y)
Line 420: Line 523:
|i
|i
|collapse
|collapse
|ghéfp
|ghéfp(a)
|ghëngwíifp*
|ghëngwíifp(a)*
|ghifpáa
|ghifpáa
|ghéfobash(y)
|ghéfobash(y)
Line 429: Line 532:
|crush
|crush
| -
| -
|ghëngwíifp
|ghëngwíifp(a)
| -
| -
|ghëngwíyefpaf(m)
|ghëngwíyefpaf(m)
Line 436: Line 539:
|t
|t
|bow, bend (with resistance)
|bow, bend (with resistance)
|ghérp
|ghérp(a)
|ghëngwírp
|ghëngwírp
|ghrpáa
|ghrpáa
Line 444: Line 547:
|t
|t
|bend (with compliance)
|bend (with compliance)
|puc
|puc(a)
|pfuuc
|pfuuc
|pücaa
|pücaa
Line 504: Line 607:
|hwidzoo
|hwidzoo
|hwezodash(y)
|hwezodash(y)
|
|-
|t
|splash, make a wave
|bzhiir
|bzhrwiir
|bzhire
|bzhiiru(m)
|bzhido: wave
|-
|i
|be rough, wavy
|bzhelo
|bzhrwiilo
|bzhiloo
|bzheloji
|
|
|-
|-
Line 519: Line 638:
|twáang
|twáang
|twëngé
|twëngé
|dáangi(s)
|dáangji
|
|
|-
|-
Line 530: Line 649:
|
|
|-
|-
|i
|t
|spring up, rebound
|tower over
|táfk
|táam
|twáafk
|twáam
|tëfngé
|twëmé
|táfongi(s)
|dáamji
|
|
|-
|-
|ib
|t
|stand
|shade
|hazo
|hláar
|hwaazo
|hlwáar
|hëzoo
|hlëré
|haazosh(y)
|hlíiru(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|sit, stay
|be in shade
|hool
|hlálo
|hwool*
|hlwáalo
|hële
|hlëlóo
|holsh
|hláloji
|
|
|-
|-
|t
|t
|spook
|reflect
| -
|yóhre
|hwool
|ghiwóohre
| -
|yëhríi
|hwoolsh
|yúuhryu(m)
|
|
|-
|-
|ib
|i
|curl up
|be reflective
|dzwózo
|yóhle
|dzlwóozo
|ghiwóohle
|dzëzóo
|yëhlíi
|dzwóozosh(y)
|jióhleji
|jiohle: mirror
|-
|i
|shine, glitter, glow
|kenk
|kwiink
|kinkaa
|genkeji
|kenk: star, sparkle
|-
|i
|shine brightly
|kefak
|kwiifak
|kifagaa
|kefageji
|
|
|-
|-
|i
|i
|be shelled, protected
|be clear
|dzwólo
|pxek(a)
|dzlwóolo
|pxwiik(a)
|dzëlóo
|pxigaa
|dzwóolosh(y)
|pxegeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|protect, encircle
|clear, clean
|dzwóor
|pxerk(a)
|dzlwóor
|pxwirk(a)
|dzëré
|pxrkaa
|dzuwéru(m)
|pxerku(m)
|
|
|-
|-
|t
|i
|hold, grasp,
|become clear
|naza
|pxelk(a)
|nwaaza
|pxwilk(a)
|nëzaa
|pxlkaa
|niizaf(m)
|pxyolkash(y)
|
|
|-
|-
|t
|i
|contain
|be cloudy
|naam
|mútsu
|nwaam
|mvúutsu
|nëme
|mütsúu
|niimu(m)
|mútsuji
|
|
|-
|-
|t
|i
|clutch, squeeze
|become cloudy
|nafa
|móltsu
|nwaafa
|mvúltsu
|nëfaa
|mltsúu
|niifaf(m)
|múlotswi(uy)
|
|
|-
|-
|i
|i
|accelerate, rush
|spring up, rebound
|lúxu
|táfk(i)
|lvúuxu
|twáafk(i)
|lüxúu
|tëfngé
|lúuxwi(uy)
|táfongi(s)
|lúxucli: change
|táfangka: entropy
|-
|-
|i
|ib
|fall over
|stand
|troju
|hazo
|trwooju
|hwaazo
|trëjuu
|hëzoo
|troojwi(uy)
|haazosh(y)
|
|-
|ib
|lie down
|trojo
|trwoojo
|trëjoo
|trozojwi(uy)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be lying down
|sit, stay
|troloju
|hool
|trwooloju
|hwool*
|trëlojuu
|hële
|troloojwi(uy)
|hooli(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|push over
|spook
|hlyék
| -
|hlrwíik
|hwool
|hlshigíi
| -
|hliyégyu(m)
|hwoolsh
|
|
|-
|-
|t
|ib
|knock over (accident)
|curl up
|hlyénk
|dzwózo
|hlrwíink
|dzlwóozo
|hlshingíi
|dzëzóo
|hléñegyu(m)
|dzwóozosh(y)
|hlyénxiin: clutz
|
|-
|-
|t
|i
|set, lay down
|be shelled, protected
|hlyébak
|dzwólo
|hlrwíibak
|dzlwóolo
|hlshibagíi
|dzëlóo
|hlyébégyu(m)
|dzwóolosh(y)
|
|
|-
|-
|t
|t
|damage, injure
|protect, encircle
|gyába
|dzwóor
|gingwáaba
|dzlwóor
|gyëbáa
|dzëré
|gyáhebu(m)
|dzuwéru(m)
|
|
|-
|ib
|injure
|gyávo
|gingwáavo
|gyëvóo
|gyázobash(y)
|gyávocu: wound
|-
|-
|t
|t
|repair
|cushion
|hngaar
|zok(a)
|hngwaar
|zwook(z)
|hngëre
|zëgaa
|hngiiru(m)
|zogaf(m)
|hngaahriin: mechanic
|zok(a): cushion
|-
|-
|i
|i
|heal
|be soft
|hnaal
|zolk(a)
|hngwaal*
|zvulk(a)
|hngële
|zlgaa
|hngaarsh(y)
|zolkaji
|
|
|-
|-
|t
|t
|heal
|hold, grasp,
| -
|naza
|hngwaal
|nwaaza
| -
|nëzaa
|hngwaarsh(y)
|niizaf(m)
|hngwaahliin: doctor
|
|-
|-
|t
|t
|break
|contain
|gyábu
|naam
|gingwáabu
|nwaam
|gyëbúu
|nëme
|gzhíibaf(m)
|niimu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|shatter
|clutch, squeeze
|gyávbu
|nafa
|gingwáavbu
|nwaafa
|gyúvbúu
|nëfaa
|gyávebu(m)
|niifaf(m)
|gyávbudo: shard
|
|-
|-
|t
|t
|hit
|hide
|cába
|hwece
|crwáaba
|ghüwiice
|cëbáa
|hwicaa
|cíibaf(m)
|hwiicaf(m)
|
|-
|i
|hide
|hwetse
|ghüwiitse
|hwitsaa
|huyotsash(y)
|hwetescu: hiding place
|-
|i
|be hidden
|hweltse
|ghüwiltse
|hwltsaa
|hweltseji
|
|
|-
|-
|t
|t
|slap
|seek
|hlent
|twiil
|hlwiint
|tlwiil
|hlindii
|twile
|hleneju(m)
|twiil(um)
|
|
|-
|-
|t
|i
|run into
|explore
|cámba
|twiim
|crwáamba
|tlwiim
|cëmbáa
|twime
|cámebaf(m)
|tuyomi(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|tap
|find
|fúun
|gúya
|pfúun
|gvúuya
|füné
|güyáa
|fwénu(m)
|gúyala
|
|
|-
|-
|t
|i
|prod, poke
|accelerate, rush
|xec
|lúxu
|xëhngwiic
|lvúuxu
|xicuu
|lüxúu
|xiicfu(m)
|lúuxwi(uy)
|lúxucli: change
|-
|i
|fall over
|troju
|trwooju
|trëjuu
|troojwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|ib
|pat
|lie down
|txaan
|trojo
|txwaan
|trwoojo
|txëne
|trëjoo
|txiinu(m)
|trozojwi(uy)
|
|-
|i
|to be lying down
|troloju
|trwooloju
|trëlojuu
|troloojwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|t
|rub
|push over
|nohle
|hlyék(i)
|nwoohle
|hlrwíik(i)
|nëhlii
|hlshigíi
|nwehlyu(m)
|hliyégyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|brush, touch
|knock over (accident)
|mózhda
|hlyénk(i)
|mwóozhda
|hlrwíink(i)
|mëzhdáa
|hlshingíi
|mózhwedaf(m)
|hléñegyu(m)
|
|hlyénxiin: clutz
|-
|-
|t
|t
|tickle
|set, lay down
|núne
|hlyébak(i)
|nvúune
|hlrwíibak(i)
|nüníi
|hlshibagíi
|nwéñu(m)
|hlyébégyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|hug, embrace
|damage, injure
|hmwant
|gyába
|hmfaant
|gingwáaba
|hmëntaa
|gyëbáa
|hmwanedaf(m)
|gyáhebu(m)
|
|
|-
|ib
|injure
|gyávo
|gingwáavo
|gyëvóo
|gyázobash(y)
|gyávocu: wound
|-
|-
|t
|t
|eat
|repair
|hyép
|hngaar
|hiwíip*
|hngwaar
|hishibíi
|hngëre
|hishíibyu(m)
|hngiiru(m)
|hyébiing: food
|hngaahriin: mechanic
|-
|-
|dt
|i
|feed
|heal
| -
|hnaal
|hiwíip
|hngwaal*
| -
|hngële
|hiwíibyu(m)
|hngaarsh(y)
|
|
|-
|-
|t
|t
|drink
|heal
|dazhmu
| -
|dlwaazhmu
|hngwaal
|dëzhmuu
| -
|diizhmuu(m)
|hngwaarsh(y)
|dazhmuung: beverage
|hngwaahliin: doctor
|-
|-
|t
|t
|suck, sip
|break
|nomo
|gyábu
|nwoomo
|gingwáabu
|nëmoo
|gyëbúu
|nwemuu(m)
|gzhíibaf(m)
|
|
|-
|-
|ib
|t
|breathe in, suck
|shatter
|zuhne
|gyávbu
|zlvuuhne
|gingwáavbu
|zühnii
|gyúvbúu
|zweñu(m)
|gyávebu(m)
|zuhniing: air
|gyávbudo: shard
|-
|-
|i
|t
|blow
|hit
|huji
|cába
|fuuji
|crwáaba
|hüjiaa
|cëbáa
|huujiash(y)
|cíibaf(m)
|
|
|-
|i
|blow (wind)
|xáan
|xwáan
|xëné
|xáani(s)
|xáan: wind
|-
|-
|t
|t
|spit
|push, press
|lák
|lup
|lwáak
|lvuup
|lëgíi
|lübii
|líigyu(m)
|lwibyu(m)
|lágiing: spit
|
|-
|-
|t
|t
|vomit
|slap
|gzhonge
|hlent(i)
|gzhwoonge
|hlwiint(i)
|gzhëngii
|hlindii
|gzhwengyu(m)
|hleneju(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|see
|run into
|cíin
|cámba
|clwíin
|crwáamba
|ciné
|cëmbáa
|cíini(s)
|cámebaf(m)
|
|
cédu: eye
cénaang: light
|-
|-
|t
|t
|watch
|tap
|cíir
|fúun
|clwíir
|pfúun
|ciré
|füné
|círsh(y)
|fwénu(m)
|cíirvo: event
|
|-
|-
|t
|t
|hear
|prod, poke
|síin
|xec(u)
|slwíin
|xëhngwiic(u)
|siné
|xicuu
|shíini(s)
|xiicfu(m)
|
|
sédu: ear
sédaang: sound
|-
|-
|t
|t
|listen
|pat
|síir
|txaan
|slwíir
|txwaan
|siré
|txëne
|shírsh(y)
|txiinu(m)
|síiro: (a) noise
|
|-
|-
|t
|t
|smell
|rub
|mót
|nohle
|mwóot
|nwoohle
|mëdáa
|nëhlii
|mwédaf(m)
|nwehlyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|sniff
|brush, touch
|mórt
|mózhda
|mvúrt
|mwóozhda
|mrdáa
|mëzhdáa
|móredaf(m)
|mózhwedaf(m)
|móju: nose
|
|-
|-
|t
|t
|taste
|tickle
|kado
|núne
|kwaado
|nvúune
|këdaa
|nüníi
|kiiduu(m)
|nwéñu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|lick
|hug, embrace
|kajo
|hmwant(a)
|kwaajo
|hmfaant
|këjaa
|hmëntaa
|kareduu(m)
|hmwanedaf(m)
|karu tongue
|
|-
|-
|t
|t
|feel
|eat
|wozo
|hyép(i)
|ghuwoozo
|hiwíip(i)*
|wëzoo
|hishibíi
|vezuu(m)
|hishíibyu(m)
|hyébiing: food
|-
|dt
|feed
| -
|hiwíip(i)
| -
|hiwíibyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|touch
|drink
|wojo
|dazhmu
|ghuwoojo
|dlwaazhmu
|wëjoo
|dëzhmuu
|woroduu(m)
|diizhmuu(m)
|dazhmuung: beverage
|-
|t
|suck, sip
|nomo
|nwoomo
|nëmoo
|nwemuu(m)
|
|
|-
|ib
|breathe in, suck
|zuhne
|zlvuuhne
|zühnii
|zweñu(m)
|zuhniing: air
|-
|-
|i
|i
|become complex, grow (like a plant)
|blow
|tábi
|huji
|twáabi*
|fuuji
|tëbyáa
|hüjiaa
|dáabej(j)
|huujiash(y)
|tábyúun: plant
|
|-
|t
|raise (a plant)
| -
|twáabi
| -
|twáabej(j)
|twáabihiin: farmer
|-
|-
|i
|i
|be complex
|blow (wind)
|tálbi
|xáan
|twáalbi
|xwáan
|tlbyáa
|xëné
|tálobej(j)
|xáani(s)
|
|xáan: wind
|-
|-
|t
|t
|make complex, weave
|spit
|tárbi
|lák(i)
|twáarbi
|lwáak(i)
|trbyáa
|lëgíi
|tárebyu(m)
|líigyu(m)
|lágiing: spit
|-
|t
|vomit
|gzhonge
|gzhwoonge
|gzhëngii
|gzhwengyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|arrange, order
|see
|táro
|cíin
|twáaro
|clwíin
|tëróo
|ciné
|tíiruu(m)
|jénala
|tárohik: arrangement
|
cédu: eye
 
cénaang: light
|-
|-
|i
|t
|to lengthen, grow long
|watch
|hiil
|cíir
|hwiil
|clwíir
|hile
|ciré
|hyolsh
|jérala
|hiilno: length
|cíirvo: event
|-
|-
|i
|t
|to be long
|hear
|helo
|síin
|hwiilo
|slwíin
|hiloo
|siné
|hyolosh(y)
|shénala
|
|
sédu: ear
sédaang: sound
|-
|-
|i
|t
|to sprout
|listen
|hena
|síir
|hwiina*
|slwíir
|hinaa
|siré
|hyonash(y)
|shérala
|
|síiro: (a) noise
heninado: sprout
|-
|-
|t
|t
|to sow
|smell
| -
|mót(a)
|hwiina
|mwóot(a)
| -
|mëdáa
|hwiinaf(m)
|hmódala
|
|
|-
|-
|t
|t
|to uncoil, unroll, stretch
|sniff
|hiir
|mórt(a)
|hwiir
|mvúrt(a)
|hire
|mrdáa
|hiiru(m)
|hmóredala
|
|móju: nose
|-
|-
|ib
|t
|to extend, reach, stretch
|taste
|hezo
|kado
|hwiizo
|kwaado
|hizoo
|këdaa
|hyozosh(y)
|kiiduu(m)
|hezono: extent
|-
|i
|to be short
|gét
|gwíit
|gidúu
|gyódwi(uy)
|
|-
|ib
|retreat, shorten
|gézo
|gwíizo
|gidzúu
|gézodwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to coil
|lick
|géme
|kajo
|gwíim
|kwaajo
|gimíi
|këjaa
|gíimyu(m)
|kareduu(m)
|karu tongue
|-
|t
|feel
|wozo
|ghuwoozo
|wëzoo
|vezuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to clip, prune
|touch
|géju
|wojo
|gwíiju
|ghuwoojo
|gijúu
|wëjoo
|géreduu(m)
|woroduu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to widen, bloom, open up
|become complex, grow (like a plant)
|hmat
|tábi
|hmwaat
|twáabi*
|hmëdaa
|tëbyáa
|hmaadash(y)
|dáabej(j)
|hmaddo: bloom
|tábyúun: plant
|-
|-
|i
|t
|to be wide
|raise (a plant)
|hmalt
| -
|hmwaalt
|twáabi
|hmldaa
| -
|hmalodash(y)
|twáabej(j)
|hmalccu: plain, open area
|twáabihiin: farmer
|-
|-
|i
|i
|to spread
|be complex
|hmaft
|tálbi
|hmwaaft
|twáalbi
|hmëftaa
|tlbyáa
|hmafodash(y)
|dálobeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|to roll out, extend, stretch
|make complex, weave
|hmart
|tárbi
|hmwaart
|twáarbi
|hmrdaa
|trbyáa
|hmaredaf(m)
|dárbij(j)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to loosen, widen
|arrange, order
|hmaju
|táro
|hmwaaju
|twáaro
|hmëjuu
|tëróo
|hmëredaf(m)
|dároj(j)
|
|tárohik: arrangement
|-
|-
|t
|i
|to confine, box in, corner
|to lengthen, grow long
|yadu
|hiil
|ghiwaadu
|hwiil
|yëdwii
|hile
|zhiiduyu(m)
|gelej(j)
|hiilno: length
|-
|i
|to be long
|helo
|hwiilo
|hiloo
|geloji
|
|
yaducu: pen
yaduhoon: fence, wall
|-
|-
|t
|i
|to roll op, pack up
|to sprout
|yame
|hena
|ghiwaame
|hwiina*
|yëmii
|hinaa
|zhiimyu(m)
|geneji
|
|
heninado: sprout
|-
|-
|i
|t
|to be confined, small
|to sow
|yaldu
| -
|ghiwaaldu
|hwiina
|yldwii
| -
|yalodwii(s)
|hwiinaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|to grow
|to uncoil, unroll, stretch
|byop
|hiir
|bivwoop
|hwiir
|byëbii
|hire
|byoobii(s)
|hiiru(m)
|
|
|-
|ib
|to extend, reach, stretch
|hezo
|hwiizo
|hizoo
|hezoji
|hezono: extent
|-
|-
|i
|i
|to be large
|to be short
|byolp
|gét
|bivulp
|gwíit
|bylbii
|gidúu
|byolobii(s)
|géduji
|
|-
|ib
|retreat, shorten
|gézo
|gwíizo
|gidzúu
|gézoji
|
|
|-
|-
|t
|t
|to feed, raise, support
|to coil
|byomo
|géme
|bivwoomo
|gwíim
|byëmoo
|gimíi
|byomyobii(s)
|gíimyu(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|to swell
|to clip, prune
|hwosa
|géju
|huwoosa
|gwíiju
|hwësaa
|gijúu
|hwoosash(y)
|géreduu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be swollen
|to widen, bloom, open up
|hwolsa
|hmat
|hufulsa
|hmwaat
|hwlsaa
|hmëdaa
|hwolosash(y)
|hmadeji
|hwolsacu: swelling, sore
|hmaddo: bloom
|-
|i
|to be wide
|hmalt
|hmwaalt
|hmldaa
|hmalteji
|hmalccu: plain, open area
|-
|-
|ib
|i
|to inflate, fill with pride
|to spread
|hwozo
|hmaft
|huwoozo
|hmwaaft
|hwëzoo
|hmëftaa
|hwozosash(y)
|hmafteji
|
|
|-
|-
|t
|t
|to inflate, fill
|to roll out, extend, stretch
|hwoca
|hmart
|huwooca
|hmwaart
|hwëcaa
|hmrdaa
|hworosash(y)
|hmaredaf(m)
|hworosayetno: volume
|-
|i
|to shrink, shrivel
|májo
|mwáajo
|mëjóo
|hmáajosh(y)
|
|
|-
|-
|i
|t
|to be shriveled
|to loosen, widen
|máljo
|hmaju
|mwáaljo
|hmwaaju
|mljóo
|hmëjuu
|málojosh(y)
|hmëredaf(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to suck out, deflate
|to confine, box in, corner
|márjo
|yadu
|mwáarjo
|ghiwaadu
|mrjóo
|yëdwii
|márejuu(m)
|zhiiduyu(m)
|
|
yaducu: pen
yaduhoon: fence, wall
|-
|-
|ib
|t
|to curl up, retreat
|to roll op, pack up
|májjo
|yame
|mwáajjo
|ghiwaame
|mëjjóo
|yëmii
|mázojosh(y)
|zhiimyu(m)
|májjohiin: shy person
|
|-
|-
|i
|i
|to thicken
|to be confined, small
|klóbo
|yaldu
|klwóobo
|ghiwaaldu
|klëbóo
|yldwii
|klóobosh(y)
|yalduji
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be thick
|to grow
|kólbo
|byop
|kfúlbo
|bivwoop
|klbóo
|byëbii
|kólobosh(y)
|byobeji
|
|
|-
|-
|t
|i
|to make thick, strengthen
|to be large
|kórbo
|byolp
|kfúrbo
|bivulp
|krbóo
|bylbii
|kórebuu(m)
|byolbeji
|
|-
|t
|to feed, raise, support
|byomo
|bivwoomo
|byëmoo
|byomyobii(s)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to narrow, shrink
|to be born
|ghíin
| -
|ghwíin
|hñúuksa
|ghiné
|hñúuksahé
|ghyóni(s)
|hñúweksash(y)
|
|hnúk(a): baby
|-
|-
|i
|i
|to be narrow
|to swell
|ghíil
|hwosa
|ghwíil
|huwoosa
|ghilé
|hwësaa
|ghyólsh
|foseji
|
|
|-
|-
|t
|i
|to choke, constrain, confine
|to be swollen
|ghíir
|hwolsa
|ghwíir
|hufulsa
|ghiré
|hwlsaa
|ghíiru(m)
|folseji
|ghíirja: shortage
|hwolsacu: swelling, sore
|-
|-
|t
|ib
|to support, hold up
|to inflate, fill with pride
|dámo
|hwozo
|dlwáamo
|huwoozo
|dëmóo
|hwëzoo
|díimuu(m)
|fozoji
|
|
|-
|-
|i
|t
|to be strong, firm
|to inflate, fill
|dák
|hwoca
|dlwáak
|huwooca
|dëkúu
|hwëcaa
|dáakwi(uy)
|hworosash(y)
|dákno: strength
|hworosayetno: volume
|-
|i
|to shrink, shrivel
|májo
|mwáajo
|mëjóo
|hmáajosh(y)
|
|-
|-
|i
|i
|to strengthen
|to be shriveled
|dána
|máljo
|dlwáana
|mwáaljo
|dënáa
|mljóo
|dáanash(y)
|málojosh(y)
|
|-
|t
|to suck out, deflate
|márjo
|mwáarjo
|mrjóo
|márejuu(m)
|
|-
|ib
|to curl up, retreat
|májjo
|mwáajjo
|mëjjóo
|mázojosh(y)
|májjohiin: shy person
|-
|i
|to thicken
|klóbo
|klwóobo
|klëbóo
|klóboji
|
|-
|i
|to be thick
|kólbo
|kfúlbo
|klbóo
|kólboji
|
|-
|t
|to make thick, strengthen
|kórbo
|kfúrbo
|krbóo
|kórboj(j)
|
|-
|i
|to narrow, shrink
|ghíin
|ghwíin
|ghiné
|ghéneji
|
|-
|i
|to be narrow
|ghíil
|ghwíil
|ghilé
|ghéleji
|
|-
|t
|to choke, constrain, confine
|ghíir
|ghwíir
|ghiré
|ghíiru(m)
|ghíirja: shortage
|-
|t
|to support, hold up
|dámo
|dlwáamo
|dëmóo
|díimuu(m)
|
|-
|i
|to be strong, firm
|dák
|dlwáak
|dëkúu
|dáguji
|dákno: strength
|-
|i
|to strengthen
|dána
|dlwáana
|dënáa
|dáneji
|
|-
|i
|to be weak
|súci
|sfúuci
|sücáa
|súceji
|
|-
|i
|to become weak, frail
|súñi
|sfúuñi
|süñáa
|súñeji
|
|-
|t
|to stress, strain, damage
|súji
|sfúuji
|süjáa
|súrecaf(m)
|
|-
|i
|be brittle
|páan
|pwáan
|pëné
|báneji
|
|-
|i
|grow brittle
|pána
|pwáana
|pënáa
|báneji
|
|-
|i
|be rotten
|wók
|ghiwóok
|wëgíi
|vógeji
|
|-
|i
|rot
|wónga
|ghiwóonga
|wëngáa
|vóngeji
|
|-
|i
|live, thrive
|xúwe
|xëngfúuwe
|xüwíi
|kúweji
|xúwiing: life
|-
|i
|die
|zháal
|zhlwáal
|zhëlé
|dáali(s)
|
|-
|t
|kill
|zháar
|zhlwárr
|zhëré
|díiru(m)
|
|-
|i
|persist
|nela
|nwiila
|
|hneleji
|
|-
|i
|crumble
|kéyu
|kwíiyu
|kiyúu
|kyówej(j)
|kéyuung: powder, rubble
|-
|t
|crumble, grind, destory utterly
|kéru
|kwíiru
|kirúu
|kíiruu(m)
|
|-
|am
|make
| -tsu(noun suffix)
|tsfuu
|tsül
|tsuu(m)
|
|-
|t
|round out, smooth
|tswáan
|tslwáan
|tswëné
|tswáanu(m)
|létswádo: sphere, circle
|-
|i
|wear away, be worn
|tswáal
|tslwáal
|tswëlé
|tswáali(s)
|
|-
|i
|be smooth, round
|tswálo
|tslwáalo
|tswëlóo
|tswáloji
|
|-
|dt
|build
|xuung
|xfuung
|xünge
|xwengu(m)
|xuungto: building
|-
|dt
|mash together, construct hastily
|xufang
|xfuufang
|xüfange
|xufengu(m)
|
|-
|t
|take apart
|zháar
|zhrwáar
|zhëré
|jéru(m)
|
|-
|t
|tear apart, destroy
|zháfa
|zhrwáafa
|zhëfáa
|jefaf(m)
|
|-
|i
|fall apart
|zháal
|zhrwáal
|zhëlé
|jóli(s)
|
|-
|i
|be seperated
|zhálo
|zhrwáalo
|zhëlóo
|jóloji
|
|-
|i
|go seperate ways
|zházo
|zhrwáazo
|zhëzóo
|józosh(y)
|
|-
|t
|isolate
|sedu
|swiidu
|siduu
|shiiduu(m)
|
|-
|i
|be isolated, lonely
|seldu
|swildu
|slduu
|tselduji
|
|-
|t
|divide
|xumi
|xfuumi
|xümii
|xwemyu(m)
|
xumido: wall
 
xumit: division, porsion
|-
|i
|be divided
|xolmi
|xfulmi
|xlmii
|kolmiji
|
|-
|t
|buy
|hyeri
|hishwiiri
|hyirii
|hishiiru(m)
|
hyericu: market
 
hyericuba: shop
|-
|t
|sell
|hyevi
|hishwiivi
|hyivii
|hishiivu(m)
|
|-
|id
|speak, say
|cet(a)
|crwiit(a)
|cidaa
|cocash(y)
|
cedaang: speech
 
ceddo: word
 
cesik: language
|-
|id
|tell, command
|zófi
|zlwóofi
|zëfíi
|zóofii(s)
|
|-
|t
|explain, teach
|jánga
|jwáanga
|jëngáa
|jéngaz(a)
|jángahiin: teacher
|-
|t
|learn
|jázo
|jwáazo
|jëzóo
|jézoz(a)
|
|-
|t
|know
|jáal
|jwáal
|jëlé
|jáalazi
|jálaang: knowledge
|-
|t
|demonstrate
|cóla
|cwóola
|cëláa
|cwélaf(m)
|
|-
|t
|think, imagine
|hyébe
|ghiwíibe
|shibíi
|hyébez(a)
|
hyébeja: thought, ability to think
 
hyébecli: intellegence
 
hyébiing: one's thoughts.
|-
|t
|solve
|hyéfe
|ghiwíife
|shifíi
|hyéfez(a)
|
|-
|t
|plan
|dzaar
|dzwaar
|dzëre
|dzaraz(a)
|
|-
|t
|count, measure
|léfu
|lwíifu
|lifúu
|léfuz(a)
|
|-
|t
|design, craft
|yatsu
|ghiwaatsu
|yëtsuu
|yatsol
|
|-
|id
|ramble
|dóbe
|dwóobe
|dëbíi
|dóobii(iy)
|
|-
|id
|drone
|shaan
|shwaan
|shëne
|shaani(s)
|
|-
|id
|shout, call
|tfoom
|tfwoom
|tfëme
|tfoomi(s)
|
|-
|id
|shriek
|xák(a)
|xwáak(a)
|xëgáa
|xáa
|
|-
|id
|make sound, characteristic call
|bóhu
|büvwóohu
|bëhúu
|bóohwi(uy)
|
|-
|t
|read, understand
|mwíir
|muvwíir
|mwiré
|mwébroz(a)
|
|-
|t
|understand
|mwíin
|muvwíin
|mwíne
|mwébnoz(a)
|
|-
|td
|scratch, write
|shec(u)
|shwiic(u)
|shicuu
|shiicuu(m)
|
|-
|td
|mark, write
|mosa
|mwoosa
|mësaa
|moosaf(m)
|
mosaang: writing
 
mosahik: script, code
|-
|t
|polish, varnish
|júgi
|jvúugi
|jügíi
|jwégyu(m)
|júgiing: polish
|-
|t
|rub, wipe clean
|hemi
|hwíimi
|himii
|hiimyu(m)
|
|-
|t
|wash, bathe
|bungo
|bvuungo
|büngoo
|bwenguu(m)
|
bungocu: bath
 
bungohnác: bathhouse
|-
|i
|live, dwell
|hnáru
|hnwáaru
|hnërúu
|hnáarwi(uy)
|hnác: dwelling
|-
|i
|settle, move to
|loda
|lwooda
|lëdaa
|loojash(y)
|lodacu: colony
|-
|t
|heat, warm
|moor
|mwoor
|mëre
|mweru(m)
|
|-
|i
|be warm
|mool
|mwool
|mële
|moolsh
|
|-
|t
|cool
|káse
|kwáase
|kësíi
|kíishu(m)
|
|-
|i
|be cold
|kálse
|kwáalse
|klsíi
|káleshu(m)
|
|-
|t
|burn
|kfec(u)
|kfwiic(u)
|kficuu
|kfiicuu(m)
|
|-
|i
|be burnt
|kfeju
|kfwiiju
|kfijuu
|kfyojwi(uy)
|
|-
|i
|be on fire
|búxa
|bvúuxa
|büxíi
|bwóxye(s)
|
búxaang: fire
 
búxacu: fireplace
|-
|i
|catch fire
|búfa
|bvúufa*
|büfíi
|bwófye(s)
|
|-
|t
|set fire
| -
|bvúufa
| -
|bvuwefyu(m)
|
|-
|t
|melt
|rena
|rwiina
|rinaa
|riinaf(m)
|
|-
|i
|be molten
|rela
|rwiila
|rilaa
|ryolash(y)
|
|-
|t
|freeze
|dáp(a)
|dlwáap(a)
|dëbáa
|díibaf(m)
|
|-
|i
|frozen
|dálp(a)
|dlwáalp(a)
|dlbáa
|dálobash(y)
|
|-
|t
|boil
|ghiin
|ghwiin
|ghine
|ghiinu(m)
|
|-
|i
|evaporate
|ghiil
|ghwiil
|ghile
|ghyoli(s)
|
|-
|t
|cook (with water)
|gheyo
|ghwiiyo
|ghiyoo
|ghiiyuu(m)
|
|-
|i
|be cooked
|ghelo
|ghwiilo
|ghiloo
|ghyolosh(y)
|
|-
|t
|singe, cook, toast
|hmúung
|mfúung
|müngé
|mwéngu(m)
|
|-
|i
|be singed, cooked
|hmúul
|mfúul
|hmülé
|hmúleji
|
|-
|t
|wet, soak
|myúur
|mivúur
|müré
|miwéru(m)
|
|-
|i
|be wet
|myúul
|mivúul
|mülé
|hmyúleji
|
|-
|t
|submerge
|nélo
|nwíilo
|nilóo
|níiluu(m)
|
|-
|i
|be submerged
|nédo
|nwíido
|nidóo
|hnédoji
|
|-
|t
|fight, battle
|hmázhr
|hmwáazhr
|hmëzhré
|páayu(m)
|pájo: battle
|-
|t
|argue (with)
|yahmo
|ghiwaahmo
|yëhmoo
|zhahmola
|
|-
|t
|love
|véda
|vwíida
|vidáa
|bíidala
|
|-
|t
|hate
|tsocu
|tswoocu
|tsëcuu
|tsocula
|
|-
|t
|be fond of, enjoy
|hniin
|hnwiin
|hnine
|hninzala
|
|-
|i
|be happy
|hnelo
|hnwiilo
|hniloo
|hneloji
|
|-
|t
|be indifferent to
|wálo
|ghuwáalo
|wëlóo
|válola
|
|-
|i
|be apathetic
|wádo
|ghuwáado
|wëdóo
|vádoji
|
|-
|t
|be bored of
|ksúun
|ksfúun
|ksüné
|ksúnzala
|
|-
|i
|be bored
|ksóln
|ksfúln
|kslné
|ksólnzeji
|
|-
|t
|long for, wish, want
|máya
|mwáaya
|mëyáa
|hmáyala
|
|-
|t
|envy, want
|tókfi
|twóokfi
|tëkfíi
|dókfila
|tókfija: desire
|-
|i
|be greedy
|tólkfi
|tfúlkfi
|tlkfíi
|dúlkfeji
|
|-
|t
|do evil, curse
|lange
|lwaange
|lëngii
|hlangyu(m)
|
|-
|i
|be wicked
|lale
|lwaale
|lëlii
|hlaleji
|
|-
|i
|act with caution, be timid, shy
|tfesi
|tfwiisi
|tfishaa
|tfeshala
|
|-
|i
|be bold, careless
|jrúun
|jrvúun
|jrüné
|jrúnzala
|
|-
|i
|charge in, push forward
|jrúfa
|jrvúufa
|jrüfáa
|jruufash(y)
|
|-
|t
|surprise
|gzáp
|gzwáap
|gzëbíi
|gzábila
|
|-
|i
|be excitable
|gzálp
|gzwáalp
|gzlbíi
|gzálpii(s)
|
|-
|i
|to be fulfilled, satisfied
|hucu
|fuucu
|hücuu
|xucwala
|
|
|}
|}
==Nouns==
{| border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" class="article-table article-table-selected" style="width: 500px;"
|-
! scope="col"|Meaning
! scope="col"|Basic stem
! scope="col"|Weak stem
! scope="col"|Plural stem
! scope="col"|Derived terms
|-
|person
|shúun
|shüné
| -
|
shúñcli: characteristic of a human, conciousness
shúña: work cycle (like a day on earth)
|-
|people
|cágu
|cëgwáa
| -
|cáguhók: all of humanity, the human race
|-
|
person, resident, one who does (verb or noun suffix), -er
|híin
|hiné
| káñjwe
|
cesíin: speaker
behrugáñjwe: the behru people
|-
|
-ee, reciever of action
|tóbe
|tëbíi
| tóobeye
|mésetóbe: fugitive
|-
|
animal
(verb or noun suffix)
|kaal
|kële
| kaahle
|kótkaal: flying creature
|-
|machine that does (verb or noun suffix)
|hoon
|hëne
| hoonde
|kósoon: aircraft
|-
|
thing
(verb or noun suffix)
|to/do
|të
| toole
|ceddo: word
|-
|way
|hik
|higaa
| hiige
|cesik: way of speaking, language
|-
|
place
(verb or noun suffix)
|cu
|cü
| cuule
|ceccu: speaking place, podium
|-
|
-ness, state of being
(verb suffix)
|ja
|jë
| -
|xúweja: liveliness
|-
|
extant, measurement
(verb or noun suffix)
|no
|në
| noole
|síirono: volume, loudness
|-
|the act of (verb suffix)
|ka
|kë
| kaale
|
|-
|
all, entirety
(noun suffix)
|hok(i)
|hëgii
| -
|mások: the universe
|-
|
none
(noun suffix)
|mok(i)
|mëgii
| -
|
mámok: vacuum
mókto: gap, hole
|-
|
part, portion
(noun suffix)
|hoong
|hënge
| hoongge
|cáguhong: part of thepeople
|-
|
group
(noun suffix)
|hot
|hëdi
| hooje
|múxok: a group of múugye
|-
|
majority, most
(noun suffix)
|rot
|rëdii
| rooje
|cágurot: majority of people
|-
|
minority, little
(noun suffix)
|mot
|mëdii
| mooje
|cágomot: minority of people
|-
|
many
(noun suffix)
| -
| -
| liibe
|yónliibe: many men
|-
|
few
(noun suffix)
| -
| -
| miibe
|vémmiibe: few women
|-
|woman
|víin
|viné
|víinde
|vé: prefix for "female"
vécli: "characteristic of a female", feminity, female genitals.
|-
|man
|yóon
|yëné
|yóonde
|yó: prefix for a male
yócli: masculinity, male genitals
|-
|child
|doon
|dëne
|doonde
|
|-
|mother
|báwa
|bëwáa
|báahwe
|báwacli: characteristic of a mother, care
|-
|father
|máwa
|mëwáa
|máahwe
|
|-
|son
|lumu
|lümwii
|luumbe
|
|-
|daughter
|koza
|këzaa
|koozle
|
|-
|niece
|getsu
|gitsuu
|giitswe
|
|-
|nephew
|háji
|hájuu
|jáajrwe
|
|-
|granddaughter
|koho
|këhoo
|kooxowe
|
|-
|grandson
|luho
|lühoo
|luuxowe
|
|-
|grandnephew
|geho
|gihoo
|giixowe
|
|-
|grandniece
|háhyo
|hëhyóo
|háaxyowe
|
|-
|sister
|jiec
|jiecuu
|jiicwe
|
|-
|brother
|lyec
|lyecuu
|lzhiicwe
|
|-
|uncle
|féxu
|fixúu
|fíikwe
|
|-
|aunt
|nari
|nëryaa
|naahrye
|
|-
|grandfather
|bádi
|bëjúu
|báajlye
|
|-
|grandmother
|mádi
|mëjúu
|máajlye
|
|-
|great aunt
|nádi
|nëjúu
|náajlye
|
|-
|great uncle
|fédi
|fijúu
|fíijlye
|
|-
|city, urban area
|fécu
|ficúu
|fécuule
|fécuhíin: urbanite
|-
|town, village
|féde
|fidíi
|fíidleye
|fédehíin: villager
|-
|house
|vudi
|vüdii
|vuudlye
|vudiba: bedroom
|-
|building, shelter
|webi
|wibyaa
|wiibüvye
|wezhba: room
|-
|countryside
|psoyo
|psëyoo
| -
|
|-
|wilderness
|cágumokcu
|*
|*
|yacágumokcu: the rest of the world
|-
|region
|dok
|dëkii
|doogye
|behrudok: behru capitol region
|-
|mázo (giant quartz-carbon photosynthetic organisms)
|mázo
|mëzóo
|máadzle
|mázohíin: the metin
|-
|plant
|moor
|mëre
|heje
|
|-
|the biosphere
|heje
|hijii
| -
|
hejeba: forest, jungle
sédohneja: the great jungle
yahejefécu: great city of old
|-
|a world
|toje
|tëjii
| -
|
|-
|the world
|shunózo
|shunëzóo
| -
|
|-
|the sun
|nóp
|nëbúu
| -
|nóya: day
|-
|the sky, atmosphere
|ñadi
|ñëjaa
| -
|ñajuung: air
|-
|the ground
|dvét
|dvidáa
| -
|dvidáang: earth
|-
|
|
|
|
|
|-
|time
|masha
|mëshaa
| maashlye
|
the past: nuya
present: peya
future: pyaya
|-
|star
|kenk
|kinkaa
| kiinge
|
kenkaal: spark
yakenxot: galaxy
|-
|aircraft
|jálo
|jëlóo
| jáahle
|jálohíin: pilot
|-
|vehicle
|mélo
|milóo
| míihle
|
|}
==Particles and prefixes==
pé-: this pécu: here péshúña: today
sé-: that(nearby) lécu: there
né-: that(far off but visible) nécu: there
ka-: that(not visible) kacu: that place
ya- great, glorious, eminent yashúun: great person, important figure yadok: behru valley
lé: ideal, perfect létswado: perfect sphere
hnur-: fake, false hnurshúun: monstrosity
tfozh: some, a tfozhhen: someone
[[Category:Behru cesik]][[Category:Lexica]]