Behru cesik/Vocabulary: Difference between revisions

Greatbuddha (talk | contribs)
Greatbuddha (talk | contribs)
 
(One intermediate revision by the same user not shown)
Line 186: Line 186:
|txágu
|txágu
|txwáagu
|txwáagu
|txëdwíi
|txëgwíi
|txáagwii(s)/txíigwiyu(m)
|txáagwii(s)/txíigwiyu(m)
|txáguhiin: pilot
|txáguhiin: pilot
Line 207: Line 207:
|pyazhedvu(m)
|pyazhedvu(m)
|pyashkaal: mountable animal
|pyashkaal: mountable animal
|-
|i
|assemble
|funo
|pfuuno
|fünoo
|fuunosh(y)
|
|-
|t
|asemble
|furo
|pfuuro
|füroo
|fweruu(m)
|
|-
|t
|attract
|fumo
|pfuumo
|fümoo
|fwemuu(m)
|
|-
|-
|i
|i
Line 289: Line 313:
|-
|-
|i
|i
|settle, rebound
|settle, equalize, enter a more stable state
|zhaam
|zhaam
|zhlwaam
|zhlwaam
Line 583: Line 607:
|hwidzoo
|hwidzoo
|hwezodash(y)
|hwezodash(y)
|
|-
|t
|splash, make a wave
|bzhiir
|bzhrwiir
|bzhire
|bzhiiru(m)
|bzhido: wave
|-
|i
|be rough, wavy
|bzhelo
|bzhrwiilo
|bzhiloo
|bzheloji
|
|
|-
|-
Line 598: Line 638:
|twáang
|twáang
|twëngé
|twëngé
|dáangi(s)
|dáangji
|
|
|-
|-
Line 609: Line 649:
|
|
|-
|-
|i
|t
|spring up, rebound
|tower over
|táfk(i)
|táam
|twáafk(i)
|twáam
|tëfngé
|twëmé
|táfongi(s)
|dáamji
|táfangka: entropy
|
|-
|-
|ib
|t
|stand
|shade
|hazo
|hláar
|hwaazo
|hlwáar
|hëzoo
|hlëré
|haazosh(y)
|hlíiru(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|sit, stay
|be in shade
|hool
|hlálo
|hwool*
|hlwáalo
|hële
|hlëlóo
|hooli(s)
|hláloji
|
|
|-
|-
|t
|t
|spook
|reflect
| -
|yóhre
|hwool
|ghiwóohre
| -
|yëhríi
|hwoolsh
|yúuhryu(m)
|
|
|-
|-
|ib
|i
|curl up
|be reflective
|dzwózo
|yóhle
|dzlwóozo
|ghiwóohle
|dzëzóo
|yëhlíi
|dzwóozosh(y)
|jióhleji
|jiohle: mirror
|-
|i
|shine, glitter, glow
|kenk
|kwiink
|kinkaa
|genkeji
|kenk: star, sparkle
|-
|i
|shine brightly
|kefak
|kwiifak
|kifagaa
|kefageji
|
|
|-
|-
|i
|i
|be shelled, protected
|be clear
|dzwólo
|pxek(a)
|dzlwóolo
|pxwiik(a)
|dzëlóo
|pxigaa
|dzwóolosh(y)
|pxegeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|protect, encircle
|clear, clean
|dzwóor
|pxerk(a)
|dzlwóor
|pxwirk(a)
|dzëré
|pxrkaa
|dzuwéru(m)
|pxerku(m)
|
|
|-
|-
|t
|i
|hold, grasp,
|become clear
|naza
|pxelk(a)
|nwaaza
|pxwilk(a)
|nëzaa
|pxlkaa
|niizaf(m)
|pxyolkash(y)
|
|
|-
|-
|t
|i
|contain
|be cloudy
|naam
|mútsu
|nwaam
|mvúutsu
|nëme
|mütsúu
|niimu(m)
|mútsuji
|
|
|-
|-
|t
|i
|clutch, squeeze
|become cloudy
|nafa
|móltsu
|nwaafa
|mvúltsu
|nëfaa
|mltsúu
|niifaf(m)
|múlotswi(uy)
|
|
|-
|-
|i
|i
|accelerate, rush
|spring up, rebound
|lúxu
|táfk(i)
|lvúuxu
|twáafk(i)
|lüxúu
|tëfngé
|lúuxwi(uy)
|táfongi(s)
|lúxucli: change
|táfangka: entropy
|-
|i
|fall over
|troju
|trwooju
|trëjuu
|troojwi(uy)
|
|-
|-
|ib
|ib
|lie down
|stand
|trojo
|hazo
|trwoojo
|hwaazo
|trëjoo
|hëzoo
|trozojwi(uy)
|haazosh(y)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be lying down
|sit, stay
|troloju
|hool
|trwooloju
|hwool*
|trëlojuu
|hële
|troloojwi(uy)
|hooli(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|push over
|spook
|hlyék(i)
| -
|hlrwíik(i)
|hwool
|hlshigíi
| -
|hliyégyu(m)
|hwoolsh
|
|
|-
|-
|t
|ib
|knock over (accident)
|curl up
|hlyénk(i)
|dzwózo
|hlrwíink(i)
|dzlwóozo
|hlshingíi
|dzëzóo
|hléñegyu(m)
|dzwóozosh(y)
|hlyénxiin: clutz
|
|-
|-
|t
|i
|set, lay down
|be shelled, protected
|hlyébak(i)
|dzwólo
|hlrwíibak(i)
|dzlwóolo
|hlshibagíi
|dzëlóo
|hlyébégyu(m)
|dzwóolosh(y)
|
|
|-
|-
|t
|t
|damage, injure
|protect, encircle
|gyába
|dzwóor
|gingwáaba
|dzlwóor
|gyëbáa
|dzëré
|gyáhebu(m)
|dzuwéru(m)
|
|
|-
|ib
|injure
|gyávo
|gingwáavo
|gyëvóo
|gyázobash(y)
|gyávocu: wound
|-
|-
|t
|t
|repair
|cushion
|hngaar
|zok(a)
|hngwaar
|zwook(z)
|hngëre
|zëgaa
|hngiiru(m)
|zogaf(m)
|hngaahriin: mechanic
|zok(a): cushion
|-
|-
|i
|i
|heal
|be soft
|hnaal
|zolk(a)
|hngwaal*
|zvulk(a)
|hngële
|zlgaa
|hngaarsh(y)
|zolkaji
|
|
|-
|-
|t
|t
|heal
|hold, grasp,
| -
|naza
|hngwaal
|nwaaza
| -
|nëzaa
|hngwaarsh(y)
|niizaf(m)
|hngwaahliin: doctor
|
|-
|-
|t
|t
|break
|contain
|gyábu
|naam
|gingwáabu
|nwaam
|gyëbúu
|nëme
|gzhíibaf(m)
|niimu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|shatter
|clutch, squeeze
|gyávbu
|nafa
|gingwáavbu
|nwaafa
|gyúvbúu
|nëfaa
|gyávebu(m)
|niifaf(m)
|gyávbudo: shard
|
|-
|-
|t
|t
|hit
|hide
|cába
|hwece
|crwáaba
|ghüwiice
|cëbáa
|hwicaa
|cíibaf(m)
|hwiicaf(m)
|
|
|-
|i
|hide
|hwetse
|ghüwiitse
|hwitsaa
|huyotsash(y)
|hwetescu: hiding place
|-
|-
|t
|i
|push, press
|be hidden
|lup
|hweltse
|lvuup
|ghüwiltse
|lübii
|hwltsaa
|lwibyu(m)
|hweltseji
|
|
|-
|-
|t
|t
|slap
|seek
|hlent(i)
|twiil
|hlwiint(i)
|tlwiil
|hlindii
|twile
|hleneju(m)
|twiil(um)
|
|
|-
|-
|t
|i
|run into
|explore
|cámba
|twiim
|crwáamba
|tlwiim
|cëmbáa
|twime
|cámebaf(m)
|tuyomi(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|tap
|find
|fúun
|gúya
|pfúun
|gvúuya
|füné
|güyáa
|fwénu(m)
|gúyala
|
|
|-
|-
|t
|i
|prod, poke
|accelerate, rush
|xec(u)
|lúxu
|xëhngwiic(u)
|lvúuxu
|xicuu
|lüxúu
|xiicfu(m)
|lúuxwi(uy)
|lúxucli: change
|-
|i
|fall over
|troju
|trwooju
|trëjuu
|troojwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|ib
|pat
|lie down
|txaan
|trojo
|txwaan
|trwoojo
|txëne
|trëjoo
|txiinu(m)
|trozojwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|i
|rub
|to be lying down
|nohle
|troloju
|nwoohle
|trwooloju
|nëhlii
|trëlojuu
|nwehlyu(m)
|troloojwi(uy)
|
|
|-
|-
|t
|t
|brush, touch
|push over
|mózhda
|hlyék(i)
|mwóozhda
|hlrwíik(i)
|mëzhdáa
|hlshigíi
|mózhwedaf(m)
|hliyégyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|tickle
|knock over (accident)
|núne
|hlyénk(i)
|nvúune
|hlrwíink(i)
|nüníi
|hlshingíi
|nwéñu(m)
|hléñegyu(m)
|
|hlyénxiin: clutz
|-
|-
|t
|t
|hug, embrace
|set, lay down
|hmwant(a)
|hlyébak(i)
|hmfaant
|hlrwíibak(i)
|hmëntaa
|hlshibagíi
|hmwanedaf(m)
|hlyébégyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|eat
|damage, injure
|hyép(i)
|gyába
|hiwíip(i)*
|gingwáaba
|hishibíi
|gyëbáa
|hishíibyu(m)
|gyáhebu(m)
|hyébiing: food
|-
|dt
|feed
| -
|hiwíip(i)
| -
|hiwíibyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|ib
|drink
|injure
|dazhmu
|gyávo
|dlwaazhmu
|gingwáavo
|dëzhmuu
|gyëvóo
|diizhmuu(m)
|gyázobash(y)
|dazhmuung: beverage
|gyávocu: wound
|-
|-
|t
|t
|suck, sip
|repair
|nomo
|hngaar
|nwoomo
|hngwaar
|nëmoo
|hngëre
|nwemuu(m)
|hngiiru(m)
|hngaahriin: mechanic
|-
|i
|heal
|hnaal
|hngwaal*
|hngële
|hngaarsh(y)
|
|
|-
|-
|ib
|t
|breathe in, suck
|heal
|zuhne
| -
|zlvuuhne
|hngwaal
|zühnii
| -
|zweñu(m)
|hngwaarsh(y)
|zuhniing: air
|hngwaahliin: doctor
|-
|-
|i
|t
|blow
|break
|huji
|gyábu
|fuuji
|gingwáabu
|hüjiaa
|gyëbúu
|huujiash(y)
|gzhíibaf(m)
|
|
|-
|i
|blow (wind)
|xáan
|xwáan
|xëné
|xáani(s)
|xáan: wind
|-
|-
|t
|t
|spit
|shatter
|lák(i)
|gyávbu
|lwáak(i)
|gingwáavbu
|lëgíi
|gyúvbúu
|líigyu(m)
|gyávebu(m)
|lágiing: spit
|gyávbudo: shard
|-
|-
|t
|t
|vomit
|hit
|gzhonge
|cába
|gzhwoonge
|crwáaba
|gzhëngii
|cëbáa
|gzhwengyu(m)
|cíibaf(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|see
|push, press
|cíin
|lup
|clwíin
|lvuup
|ciné
|lübii
|jénala
|lwibyu(m)
|
|
cédu: eye
cénaang: light
|-
|-
|t
|t
|watch
|slap
|cíir
|hlent(i)
|clwíir
|hlwiint(i)
|ciré
|hlindii
|jérala
|hleneju(m)
|cíirvo: event
|
|-
|-
|t
|t
|hear
|run into
|síin
|cámba
|slwíin
|crwáamba
|siné
|cëmbáa
|shénala
|cámebaf(m)
|
|
sédu: ear
sédaang: sound
|-
|-
|t
|t
|listen
|tap
|síir
|fúun
|slwíir
|pfúun
|siré
|füné
|shérala
|fwénu(m)
|síiro: (a) noise
|
|-
|-
|t
|t
|smell
|prod, poke
|mót(a)
|xec(u)
|mwóot(a)
|xëhngwiic(u)
|mëdáa
|xicuu
|hmódala
|xiicfu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|sniff
|pat
|mórt(a)
|txaan
|mvúrt(a)
|txwaan
|mrdáa
|txëne
|hmóredala
|txiinu(m)
|móju: nose
|
|-
|-
|t
|t
|taste
|rub
|kado
|nohle
|kwaado
|nwoohle
|këdaa
|nëhlii
|kiiduu(m)
|nwehlyu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|lick
|brush, touch
|kajo
|mózhda
|kwaajo
|mwóozhda
|këjaa
|mëzhdáa
|kareduu(m)
|mózhwedaf(m)
|karu tongue
|
|-
|-
|t
|t
|feel
|tickle
|wozo
|núne
|ghuwoozo
|nvúune
|wëzoo
|nüníi
|vezuu(m)
|nwéñu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|touch
|hug, embrace
|wojo
|hmwant(a)
|ghuwoojo
|hmfaant
|wëjoo
|hmëntaa
|woroduu(m)
|hmwanedaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|become complex, grow (like a plant)
|eat
|tábi
|hyép(i)
|twáabi*
|hiwíip(i)*
|tëbyáa
|hishibíi
|dáabej(j)
|hishíibyu(m)
|tábyúun: plant
|hyébiing: food
|-
|-
|t
|dt
|raise (a plant)
|feed
| -
| -
|twáabi
|hiwíip(i)
| -
| -
|twáabej(j)
|hiwíibyu(m)
|twáabihiin: farmer
|
|-
|-
|i
|t
|be complex
|drink
|tálbi
|dazhmu
|twáalbi
|dlwaazhmu
|tlbyáa
|dëzhmuu
|dálobeji
|diizhmuu(m)
|
|dazhmuung: beverage
|-
|-
|t
|t
|make complex, weave
|suck, sip
|tárbi
|nomo
|twáarbi
|nwoomo
|trbyáa
|nëmoo
|dárbij(j)
|nwemuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|ib
|arrange, order
|breathe in, suck
|táro
|zuhne
|twáaro
|zlvuuhne
|tëróo
|zühnii
|dároj(j)
|zweñu(m)
|tárohik: arrangement
|zuhniing: air
|-
|-
|i
|i
|to lengthen, grow long
|blow
|hiil
|huji
|hwiil
|fuuji
|hile
|hüjiaa
|gelej(j)
|huujiash(y)
|hiilno: length
|-
|i
|to be long
|helo
|hwiilo
|hiloo
|geloji
|
|
|-
|-
|i
|i
|to sprout
|blow (wind)
|hena
|xáan
|hwiina*
|xwáan
|hinaa
|xëné
|geneji
|xáani(s)
|
|xáan: wind
heninado: sprout
|-
|-
|t
|t
|to sow
|spit
| -
|lák(i)
|hwiina
|lwáak(i)
| -
|lëgíi
|hwiinaf(m)
|líigyu(m)
|
|lágiing: spit
|-
|-
|t
|t
|to uncoil, unroll, stretch
|vomit
|hiir
|gzhonge
|hwiir
|gzhwoonge
|hire
|gzhëngii
|hiiru(m)
|gzhwengyu(m)
|
|
|-
|-
|ib
|t
|to extend, reach, stretch
|see
|hezo
|cíin
|hwiizo
|clwíin
|hizoo
|ciné
|hezoji
|jénala
|hezono: extent
|-
|i
|to be short
|gét
|gwíit
|gidúu
|géduji
|
|
cédu: eye
cénaang: light
|-
|-
|ib
|t
|retreat, shorten
|watch
|gézo
|cíir
|gwíizo
|clwíir
|gidzúu
|ciré
|gézoji
|jérala
|
|cíirvo: event
|-
|-
|t
|t
|to coil
|hear
|géme
|síin
|gwíim
|slwíin
|gimíi
|siné
|gíimyu(m)
|shénala
|
|
sédu: ear
sédaang: sound
|-
|t
|listen
|síir
|slwíir
|siré
|shérala
|síiro: (a) noise
|-
|-
|t
|t
|to clip, prune
|smell
|géju
|mót(a)
|gwíiju
|mwóot(a)
|gijúu
|mëdáa
|géreduu(m)
|hmódala
|
|
|-
|-
|i
|t
|to widen, bloom, open up
|sniff
|hmat
|mórt(a)
|hmwaat
|mvúrt(a)
|hmëdaa
|mrdáa
|hmadeji
|hmóredala
|hmaddo: bloom
|móju: nose
|-
|-
|i
|t
|to be wide
|taste
|hmalt
|kado
|hmwaalt
|kwaado
|hmldaa
|këdaa
|hmalteji
|kiiduu(m)
|hmalccu: plain, open area
|
|-
|-
|i
|t
|to spread
|lick
|hmaft
|kajo
|hmwaaft
|kwaajo
|hmëftaa
|këjaa
|hmafteji
|kareduu(m)
|
|karu tongue
|-
|-
|t
|t
|to roll out, extend, stretch
|feel
|hmart
|wozo
|hmwaart
|ghuwoozo
|hmrdaa
|wëzoo
|hmaredaf(m)
|vezuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to loosen, widen
|touch
|hmaju
|wojo
|hmwaaju
|ghuwoojo
|hmëjuu
|wëjoo
|hmëredaf(m)
|woroduu(m)
|
|
|-
|-
|t
|i
|to confine, box in, corner
|become complex, grow (like a plant)
|yadu
|tábi
|ghiwaadu
|twáabi*
|yëdwii
|tëbyáa
|zhiiduyu(m)
|dáabej(j)
|
|tábyúun: plant
yaducu: pen
 
yaduhoon: fence, wall
|-
|-
|t
|t
|to roll op, pack up
|raise (a plant)
|yame
| -
|ghiwaame
|twáabi
|yëmii
| -
|zhiimyu(m)
|twáabej(j)
|
|twáabihiin: farmer
|-
|-
|i
|i
|to be confined, small
|be complex
|yaldu
|tálbi
|ghiwaaldu
|twáalbi
|yldwii
|tlbyáa
|yalduji
|dálobeji
|
|
|-
|-
|i
|t
|to grow
|make complex, weave
|byop
|tárbi
|bivwoop
|twáarbi
|byëbii
|trbyáa
|byobeji
|dárbij(j)
|
|
|-
|t
|arrange, order
|táro
|twáaro
|tëróo
|dároj(j)
|tárohik: arrangement
|-
|-
|i
|i
|to be large
|to lengthen, grow long
|byolp
|hiil
|bivulp
|hwiil
|bylbii
|hile
|byolbeji
|gelej(j)
|
|hiilno: length
|-
|t
|to feed, raise, support
|byomo
|bivwoomo
|byëmoo
|byomyobii(s)
|
|-
|-
|i
|i
|to swell
|to be long
|hwosa
|helo
|huwoosa
|hwiilo
|hwësaa
|hiloo
|foseji
|geloji
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be swollen
|to sprout
|hwolsa
|hena
|hufulsa
|hwiina*
|hwlsaa
|hinaa
|folseji
|geneji
|hwolsacu: swelling, sore
|
heninado: sprout
|-
|-
|ib
|t
|to inflate, fill with pride
|to sow
|hwozo
| -
|huwoozo
|hwiina
|hwëzoo
| -
|fozoji
|hwiinaf(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|to inflate, fill
|to uncoil, unroll, stretch
|hwoca
|hiir
|huwooca
|hwiir
|hwëcaa
|hire
|hworosash(y)
|hiiru(m)
|hworosayetno: volume
|
|-
|-
|i
|ib
|to shrink, shrivel
|to extend, reach, stretch
|májo
|hezo
|mwáajo
|hwiizo
|mëjóo
|hizoo
|hmáajosh(y)
|hezoji
|
|hezono: extent
|-
|-
|i
|i
|to be shriveled
|to be short
|máljo
|gét
|mwáaljo
|gwíit
|mljóo
|gidúu
|málojosh(y)
|géduji
|
|
|-
|-
|t
|ib
|to suck out, deflate
|retreat, shorten
|márjo
|gézo
|mwáarjo
|gwíizo
|mrjóo
|gidzúu
|márejuu(m)
|gézoji
|
|
|-
|-
|ib
|t
|to curl up, retreat
|to coil
|májjo
|géme
|mwáajjo
|gwíim
|mëjjóo
|gimíi
|mázojosh(y)
|gíimyu(m)
|májjohiin: shy person
|
|-
|-
|i
|t
|to thicken
|to clip, prune
|klóbo
|géju
|klwóobo
|gwíiju
|klëbóo
|gijúu
|klóboji
|géreduu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be thick
|to widen, bloom, open up
|kólbo
|hmat
|kfúlbo
|hmwaat
|klbóo
|hmëdaa
|kólboji
|hmadeji
|hmaddo: bloom
|-
|i
|to be wide
|hmalt
|hmwaalt
|hmldaa
|hmalteji
|hmalccu: plain, open area
|-
|i
|to spread
|hmaft
|hmwaaft
|hmëftaa
|hmafteji
|
|
|-
|-
|t
|t
|to make thick, strengthen
|to roll out, extend, stretch
|kórbo
|hmart
|kfúrbo
|hmwaart
|krbóo
|hmrdaa
|kórboj(j)
|hmaredaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|to narrow, shrink
|to loosen, widen
|ghíin
|hmaju
|ghwíin
|hmwaaju
|ghiné
|hmëjuu
|ghéneji
|hmëredaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|to be narrow
|to confine, box in, corner
|ghíil
|yadu
|ghwíil
|ghiwaadu
|ghilé
|yëdwii
|ghéleji
|zhiiduyu(m)
|
|
yaducu: pen
yaduhoon: fence, wall
|-
|-
|t
|t
|to choke, constrain, confine
|to roll op, pack up
|ghíir
|yame
|ghwíir
|ghiwaame
|ghiré
|yëmii
|ghíiru(m)
|zhiimyu(m)
|ghíirja: shortage
|-
|t
|to support, hold up
|dámo
|dlwáamo
|dëmóo
|díimuu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be strong, firm
|to be confined, small
|dák
|yaldu
|dlwáak
|ghiwaaldu
|dëkúu
|yldwii
|dáguji
|yalduji
|dákno: strength
|
|-
|-
|i
|i
|to strengthen
|to grow
|dána
|byop
|dlwáana
|bivwoop
|dënáa
|byëbii
|dáneji
|byobeji
|
|
|-
|-
|i
|i
|to be weak
|to be large
|súci
|byolp
|sfúuci
|bivulp
|sücáa
|bylbii
|súceji
|byolbeji
|
|-
|i
|to become weak, frail
|súñi
|sfúuñi
|süñáa
|súñeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|to stress, strain, damage
|to feed, raise, support
|súji
|byomo
|sfúuji
|bivwoomo
|süjáa
|byëmoo
|súrecaf(m)
|byomyobii(s)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be brittle
|to be born
|páan
| -
|pwáan
|hñúuksa
|pëné
|hñúuksahé
|báneji
|hñúweksash(y)
|hnúk(a): baby
|-
|i
|to swell
|hwosa
|huwoosa
|hwësaa
|foseji
|
|
|-
|-
|i
|i
|grow brittle
|to be swollen
|pána
|hwolsa
|pwáana
|hufulsa
|pënáa
|hwlsaa
|báneji
|folseji
|hwolsacu: swelling, sore
|-
|ib
|to inflate, fill with pride
|hwozo
|huwoozo
|hwëzoo
|fozoji
|
|
|-
|-
|i
|t
|be rotten
|to inflate, fill
|wók
|hwoca
|ghiwóok
|huwooca
|wëgíi
|hwëcaa
|vógeji
|hworosash(y)
|
|hworosayetno: volume
|-
|-
|i
|i
|rot
|to shrink, shrivel
|wónga
|májo
|ghiwóonga
|mwáajo
|wëngáa
|mëjóo
|vóngeji
|hmáajosh(y)
|
|
|-
|-
|i
|i
|live, thrive
|to be shriveled
|xúwe
|máljo
|xëngfúuwe
|mwáaljo
|xüwíi
|mljóo
|kúweji
|málojosh(y)
|xúwiing: life
|
|-
|-
|i
|t
|die
|to suck out, deflate
|zháal
|márjo
|zhlwáal
|mwáarjo
|zhëlé
|mrjóo
|dáali(s)
|márejuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|ib
|kill
|to curl up, retreat
|zháar
|májjo
|zhlwárr
|mwáajjo
|zhëré
|mëjjóo
|díiru(m)
|mázojosh(y)
|májjohiin: shy person
|-
|i
|to thicken
|klóbo
|klwóobo
|klëbóo
|klóboji
|
|
|-
|-
|i
|i
|persist
|to be thick
|nela
|kólbo
|nwiila
|kfúlbo
|klbóo
|kólboji
|
|
|hneleji
|-
|t
|to make thick, strengthen
|kórbo
|kfúrbo
|krbóo
|kórboj(j)
|
|
|-
|-
|i
|i
|crumble
|to narrow, shrink
|kéyu
|ghíin
|kwíiyu
|ghwíin
|kiyúu
|ghiné
|kyówej(j)
|ghéneji
|kéyuung: powder, rubble
|
|-
|-
|t
|i
|crumble
|to be narrow
|kéru
|ghíil
|kwíiru
|ghwíil
|kirúu
|ghilé
|kíiruu(m)
|ghéleji
|
|
|-
|-
|dt
|t
|build
|to choke, constrain, confine
|xuung
|ghíir
|xfuung
|ghwíir
|xünge
|ghiré
|xwengu(m)
|ghíiru(m)
|xuungto: building
|ghíirja: shortage
|-
|dt
|mash together, construct hastily
|xufang
|xfuufang
|xüfange
|xufengu(m)
|
|-
|-
|t
|t
|take apart
|to support, hold up
|zháar
|dámo
|zhrwáar
|dlwáamo
|zhëré
|dëmóo
|jéru(m)
|díimuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|i
|tear apart, destroy
|to be strong, firm
|zháfa
|dák
|zhrwáafa
|dlwáak
|zhëfáa
|dëkúu
|jefaf(m)
|dáguji
|
|dákno: strength
|-
|-
|i
|i
|fall apart
|to strengthen
|zháal
|dána
|zhrwáal
|dlwáana
|zhëlé
|dënáa
|jóli(s)
|dáneji
|
|
|-
|-
|i
|i
|be seperated
|to be weak
|zhálo
|súci
|zhrwáalo
|sfúuci
|zhëlóo
|sücáa
|jóloji
|súceji
|
|
|-
|-
|i
|i
|go seperate ways
|to become weak, frail
|zházo
|súñi
|zhrwáazo
|sfúuñi
|zhëzóo
|süñáa
|józosh(y)
|súñeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|isolate
|to stress, strain, damage
|sedu
|súji
|swiidu
|sfúuji
|siduu
|süjáa
|shiiduu(m)
|súrecaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be isolated, lonely
|be brittle
|seldu
|páan
|swildu
|pwáan
|slduu
|pëné
|tselduji
|báneji
|
|
|-
|-
|t
|i
|divide
|grow brittle
|xumi
|pána
|xfuumi
|pwáana
|xümii
|pënáa
|xwemyu(m)
|báneji
|xumido: wall
|
|-
|-
|i
|i
|be divided
|be rotten
|xolmi
|wók
|xfulmi
|ghiwóok
|xlmii
|wëgíi
|kolmiji
|vógeji
|
|
|-
|-
|id
|i
|speak, say
|rot
|cet(a)
|wónga
|crwiit(a)
|ghiwóonga
|cidaa
|wëngáa
|cocash(y)
|vóngeji
|
|
cedaang: speech
ceddo: word
cesik: language
|-
|-
|id
|i
|tell, command
|live, thrive
|zófi
|xúwe
|zlwóofi
|xëngfúuwe
|zëfíi
|xüwíi
|zóofii(s)
|kúweji
|
|xúwiing: life
|-
|-
|t
|i
|explain, teach
|die
|jánga
|zháal
|jwáanga
|zhlwáal
|jëngáa
|zhëlé
|jéngaz(a)
|dáali(s)
|jángahiin: teacher
|
|-
|-
|t
|t
|learn
|kill
|jázo
|zháar
|jwáazo
|zhlwárr
|jëzóo
|zhëré
|jézoz(a)
|díiru(m)
|
|
|-
|-
|t
|i
|know
|persist
|jáal
|nela
|jwáal
|nwiila
|jëlé
|
|jáalazi
|hneleji
|jálaang: knowledge
|
|-
|i
|crumble
|kéyu
|kwíiyu
|kiyúu
|kyówej(j)
|kéyuung: powder, rubble
|-
|-
|t
|t
|demonstrate
|crumble, grind, destory utterly
|cóla
|kéru
|cwóola
|kwíiru
|cëláa
|kirúu
|cwélaf(m)
|kíiruu(m)
|
|
|-
|-
|t
|am
|think, imagine
|make
|hyébe
| -tsu(noun suffix)
|ghiwíibe
|tsfuu
|shibíi
|tsül
|hyébez(a)
|tsuu(m)
|
|
hyébeja: thought, ability to think
hyébecli: intellegence
hyébiing: one's thoughts.
|-
|-
|t
|t
|solve
|round out, smooth
|hyéfe
|tswáan
|ghiwíife
|tslwáan
|shifíi
|tswëné
|hyéfez(a)
|tswáanu(m)
|
|létswádo: sphere, circle
|-
|-
|t
|i
|plan
|wear away, be worn
|dzaar
|tswáal
|dzwaar
|tslwáal
|dzëre
|tswëlé
|dzaraz(a)
|tswáali(s)
|
|
|-
|-
|id
|i
|ramble
|be smooth, round
|dóbe
|tswálo
|dwóobe
|tslwáalo
|dëbíi
|tswëlóo
|dóobii(iy)
|tswáloji
|
|
|-
|-
|id
|dt
|drone
|build
|shaan
|xuung
|shwaan
|xfuung
|shëne
|xünge
|shaani(s)
|xwengu(m)
|xuungto: building
|-
|dt
|mash together, construct hastily
|xufang
|xfuufang
|xüfange
|xufengu(m)
|
|
|-
|-
|id
|t
|shout, call
|take apart
|tfoom
|zháar
|tfwoom
|zhrwáar
|tfëme
|zhëré
|tfoomi(s)
|jéru(m)
|
|
|-
|-
|id
|t
|shriek
|tear apart, destroy
|xák(a)
|zháfa
|xwáak(a)
|zhrwáafa
|xëgáa
|zhëfáa
|xáa
|jefaf(m)
|
|
|-
|-
|id
|i
|make sound, characteristic call
|fall apart
|bóhu
|zháal
|büvwóohu
|zhrwáal
|bëhúu
|zhëlé
|bóohwi(uy)
|jóli(s)
|
|-
|i
|be seperated
|zhálo
|zhrwáalo
|zhëlóo
|jóloji
|
|
|-
|-
|t
|i
|read, understand
|go seperate ways
|mwíir
|zházo
|muvwíir
|zhrwáazo
|mwiré
|zhëzóo
|mwébroz(a)
|józosh(y)
|
|
|-
|-
|t
|t
|understand
|isolate
|mwíin
|sedu
|muvwíin
|swiidu
|mwíne
|siduu
|mwébnoz(a)
|shiiduu(m)
|
|
|-
|-
|td
|i
|scratch, write
|be isolated, lonely
|shec(u)
|seldu
|shwiic(u)
|swildu
|shicuu
|slduu
|shiicuu(m)
|tselduji
|
|
|-
|-
|td
|t
|mark, write
|divide
|mosa
|xumi
|mwoosa
|xfuumi
|mësaa
|xümii
|moosaf(m)
|xwemyu(m)
|
|
mosaang: writing
xumido: wall


mosahik: script, code
xumit: division, porsion
|-
|-
|t
|i
|polish, varnish
|be divided
|júgi
|xolmi
|jvúugi
|xfulmi
|jügíi
|xlmii
|jwégyu(m)
|kolmiji
|júgiing: polish
|
|-
|-
|t
|t
|rub, wipe clean
|buy
|hemi
|hyeri
|hwíimi
|hishwiiri
|himii
|hyirii
|hiimyu(m)
|hishiiru(m)
|
|
hyericu: market
hyericuba: shop
|-
|-
|t
|t
|wash, bathe
|sell
|bungo
|hyevi
|bvuungo
|hishwiivi
|büngoo
|hyivii
|bwenguu(m)
|hishiivu(m)
|
|
bungocu: bath
bungohnác: bathhouse
|-
|-
|i
|id
|live, dwell
|speak, say
|hnáru
|cet(a)
|hnwáaru
|crwiit(a)
|hnërúu
|cidaa
|hnáarwi(uy)
|cocash(y)
|hnác: dwelling
|
cedaang: speech
 
ceddo: word
 
cesik: language
|-
|-
|i
|id
|settle, move to
|tell, command
|loda
|zófi
|lwooda
|zlwóofi
|lëdaa
|zëfíi
|loojash(y)
|zóofii(s)
|lodacu: colony
|-
|t
|heat, warm
|moor
|mwoor
|mëre
|mweru(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|be warm
|explain, teach
|mool
|jánga
|mwool
|jwáanga
|mële
|jëngáa
|moolsh
|jéngaz(a)
|
|jángahiin: teacher
|-
|-
|t
|t
|cool
|learn
|káse
|jázo
|kwáase
|jwáazo
|kësíi
|jëzóo
|kíishu(m)
|jézoz(a)
|
|
|-
|-
|i
|t
|be cold
|know
|kálse
|jáal
|kwáalse
|jwáal
|klsíi
|jëlé
|káleshu(m)
|jáalazi
|
|jálaang: knowledge
|-
|-
|t
|t
|burn
|demonstrate
|kfec(u)
|cóla
|kfwiic(u)
|cwóola
|kficuu
|cëláa
|kfiicuu(m)
|cwélaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|t
|be burnt
|think, imagine
|kfeju
|hyébe
|kfwiiju
|ghiwíibe
|kfijuu
|shibíi
|kfyojwi(uy)
|hyébez(a)
|
|
hyébeja: thought, ability to think
hyébecli: intellegence
hyébiing: one's thoughts.
|-
|-
|i
|t
|be on fire
|solve
|búxa
|hyéfe
|bvúuxa
|ghiwíife
|büxíi
|shifíi
|bwóxye(s)
|hyéfez(a)
|
búxaang: fire
|-
|i
|catch fire
|búfa
|bvúufa*
|büfíi
|bwófye(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|set fire
|plan
| -
|dzaar
|bvúufa
|dzwaar
| -
|dzëre
|bvuwefyu(m)
|dzaraz(a)
|
|
|-
|-
|t
|t
|melt
|count, measure
|rena
|léfu
|rwiina
|lwíifu
|rinaa
|lifúu
|riinaf(m)
|léfuz(a)
|
|
|-
|-
|i
|t
|be molten
|design, craft
|rela
|yatsu
|rwiila
|ghiwaatsu
|rilaa
|yëtsuu
|ryolash(y)
|yatsol
|
|
|-
|-
|t
|id
|freeze
|ramble
|dáp(a)
|dóbe
|dlwáap(a)
|dwóobe
|dëbáa
|dëbíi
|díibaf(m)
|dóobii(iy)
|
|
|-
|-
|i
|id
|frozen
|drone
|dálp(a)
|shaan
|dlwáalp(a)
|shwaan
|dlbáa
|shëne
|dálobash(y)
|shaani(s)
|
|
|-
|-
|t
|id
|boil
|shout, call
|ghiin
|tfoom
|ghwiin
|tfwoom
|ghine
|tfëme
|ghiinu(m)
|tfoomi(s)
|
|
|-
|-
|i
|id
|evaporate
|shriek
|ghiil
|xák(a)
|ghwiil
|xwáak(a)
|ghile
|xëgáa
|ghyoli(s)
|xáa
|
|
|-
|-
|t
|id
|cook (with water)
|make sound, characteristic call
|gheyo
|bóhu
|ghwiiyo
|büvwóohu
|ghiyoo
|bëhúu
|ghiiyuu(m)
|bóohwi(uy)
|
|
|-
|-
|i
|t
|be cooked
|read, understand
|ghelo
|mwíir
|ghwiilo
|muvwíir
|ghiloo
|mwiré
|ghyolosh(y)
|mwébroz(a)
|
|
|-
|-
|t
|t
|singe, cook, toast
|understand
|hmúung
|mwíin
|mfúung
|muvwíin
|müngé
|mwíne
|mwéngu(m)
|mwébnoz(a)
|
|
|-
|-
|i
|td
|be singed, cooked
|scratch, write
|hmúul
|shec(u)
|mfúul
|shwiic(u)
|hmülé
|shicuu
|hmúleji
|shiicuu(m)
|
|
|-
|-
|t
|td
|wet, soak
|mark, write
|myúur
|mosa
|mivúur
|mwoosa
|müré
|mësaa
|miwéru(m)
|moosaf(m)
|
|
mosaang: writing
mosahik: script, code
|-
|-
|i
|t
|be wet
|polish, varnish
|myúul
|júgi
|mivúul
|jvúugi
|mülé
|jügíi
|hmyúleji
|jwégyu(m)
|
|júgiing: polish
|-
|-
|t
|t
|submerge
|rub, wipe clean
|nélo
|hemi
|nwíilo
|hwíimi
|nilóo
|himii
|níiluu(m)
|hiimyu(m)
|
|-
|i
|be submerged
|nédo
|nwíido
|nidóo
|hnédoji
|
|
|-
|-
|t
|t
|fight, battle
|wash, bathe
|hmázhr
|bungo
|hmwáazhr
|bvuungo
|hmëzhré
|büngoo
|páayu(m)
|bwenguu(m)
|pájo: battle
|-
|t
|argue (with)
|yahmo
|ghiwaahmo
|yëhmoo
|zhahmola
|
|
bungocu: bath
bungohnác: bathhouse
|-
|-
|t
|i
|love
|live, dwell
|véda
|hnáru
|vwíida
|hnwáaru
|vidáa
|hnërúu
|bíidala
|hnáarwi(uy)
|
|hnác: dwelling
|-
|-
|t
|i
|hate
|settle, move to
|tsocu
|loda
|tswoocu
|lwooda
|tsëcuu
|lëdaa
|tsocula
|loojash(y)
|
|lodacu: colony
|-
|-
|t
|t
|be fond of, enjoy
|heat, warm
|hniin
|moor
|hnwiin
|mwoor
|hnine
|mëre
|hninzala
|mweru(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be happy
|be warm
|hnelo
|mool
|hnwiilo
|mwool
|hniloo
|mële
|hneloji
|moolsh
|
|
|-
|-
|t
|t
|be indifferent to
|cool
|wálo
|káse
|ghuwáalo
|kwáase
|wëlóo
|kësíi
|válola
|kíishu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be apathetic
|be cold
|wádo
|kálse
|ghuwáado
|kwáalse
|wëdóo
|klsíi
|vádoji
|káleshu(m)
|
|
|-
|-
|t
|t
|be bored of
|burn
|ksúun
|kfec(u)
|ksfúun
|kfwiic(u)
|ksüné
|kficuu
|ksúnzala
|kfiicuu(m)
|
|-
|i
|be burnt
|kfeju
|kfwiiju
|kfijuu
|kfyojwi(uy)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be bored
|be on fire
|ksóln
|búxa
|ksfúln
|bvúuxa
|kslné
|büxíi
|ksólnzeji
|bwóxye(s)
|
|
búxaang: fire
búxacu: fireplace
|-
|-
|t
|i
|long for, wish, want
|catch fire
|kúbu
|búfa
|kfúubu
|bvúufa*
|kübúu
|büfíi
|húbula
|bwófye(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|envy, want
|set fire
|tókfi
| -
|twóokfi
|bvúufa
|tëkfíi
| -
|dókfila
|bvuwefyu(m)
|tókfija: desire
|-
|i
|be greedy
|tólkfi
|tfúlkfi
|tlkfíi
|dúlkfeji
|
|
|-
|-
|t
|t
|do evil, curse
|melt
|lange
|rena
|lwaange
|rwiina
|lëngii
|rinaa
|hlangyu(m)
|riinaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be wicked
|be molten
|lale
|rela
|lwaale
|rwiila
|lëlii
|rilaa
|hlaleji
|ryolash(y)
|
|
|-
|-
|i
|t
|act with caution, be timid, shy
|freeze
|tfesi
|dáp(a)
|tfwiisi
|dlwáap(a)
|tfishaa
|dëbáa
|tfeshala
|díibaf(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be bold, careless
|frozen
|jrúun
|dálp(a)
|jrvúun
|dlwáalp(a)
|jrüné
|dlbáa
|jrúnzala
|dálobash(y)
|
|
|-
|-
|i
|t
|charge in, push forward
|boil
|jrúfa
|ghiin
|jrvúufa
|ghwiin
|jrüfáa
|ghine
|jruufash(y)
|ghiinu(m)
|
|-
|i
|evaporate
|ghiil
|ghwiil
|ghile
|ghyoli(s)
|
|
|-
|-
|t
|t
|surprise
|cook (with water)
|gzáp
|gheyo
|gzwáap
|ghwiiyo
|gzëbíi
|ghiyoo
|gzábila
|ghiiyuu(m)
|
|
|-
|-
|i
|i
|be excitable
|be cooked
|gzálp
|ghelo
|gzwáalp
|ghwiilo
|gzlbíi
|ghiloo
|gzálpii(s)
|ghyolosh(y)
|
|
|-
|-
|t
|singe, cook, toast
|hmúung
|mfúung
|müngé
|mwéngu(m)
|
|
|-
|i
|be singed, cooked
|hmúul
|mfúul
|hmülé
|hmúleji
|
|
|-
|t
|wet, soak
|myúur
|mivúur
|müré
|miwéru(m)
|
|
|-
|i
|be wet
|myúul
|mivúul
|mülé
|hmyúleji
|
|
|-
|t
|submerge
|nélo
|nwíilo
|nilóo
|níiluu(m)
|
|
|
|
|}
==Nouns==
{| border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" class="article-table article-table-selected" style="width: 500px;"
|-
|-
! scope="col"|Meaning
|i
! scope="col"|Basic stem
|be submerged
! scope="col"|Weak stem
|nédo
! scope="col"|Plural stem
|nwíido
! scope="col"|Derived terms
|nidóo
|hnédoji
|
|-
|-
|person
|t
|shúun
|fight, battle
|shüné
|hmázhr
| -
|hmwáazhr
|shúuñcli: characteristic of a human, conciousness
|hmëzhré
|páayu(m)
|pájo: battle
|-
|-
|people
|t
|cágu
|argue (with)
|cëgwáa
|yahmo
| -
|ghiwaahmo
|cáguhók: all of humanity, the human race
|yëhmoo
|zhahmola
|
|-
|-
|t
|love
|véda
|vwíida
|vidáa
|bíidala
|
|
person, resident, one who does (verb or noun suffix), -er
|híin
|hiné
| káñjwe
|
cesíin: speaker
behrugáñjwe: the behru people
|-
|-
|
|t
-ee, reciever of action
|hate
|tóbe
|tsocu
|tëbíi
|tswoocu
| tóobeye
|tsëcuu
|mésetóbe: fugitive
|tsocula
|
|-
|-
|t
|be fond of, enjoy
|hniin
|hnwiin
|hnine
|hninzala
|
|
animal
(verb or noun suffix)
|kaal
|kële
| kaahle
|kótkaal: flying creature
|-
|-
|machine that does (verb or noun suffix)
|i
|hoon
|be happy
|hëne
|hnelo
| hoonde
|hnwiilo
|kósoon: aircraft
|hniloo
|hneloji
|
|-
|-
|t
|be indifferent to
|wálo
|ghuwáalo
|wëlóo
|válola
|
|
thing
(verb or noun suffix)
|to/do
|të
| toole
|ceddo: word
|-
|-
|way
|i
|hik
|be apathetic
|higaa
|wádo
| hiige
|ghuwáado
|cesik: way of speaking, language
|wëdóo
|vádoji
|
|-
|-
|
|t
place
|be bored of
 
|ksúun
(verb or noun suffix)
|ksfúun
|cu
|ksüné
|
|ksúnzala
| cuule
|
|ceccu: speaking place, podium
|-
|-
|i
|be bored
|ksóln
|ksfúln
|kslné
|ksólnzeji
|
|
-ness, state of being
(verb suffix)
|ja
|jë
| -
|xúweja: liveliness
|-
|-
|t
|long for, wish, want
|máya
|mwáaya
|mëyáa
|hmáyala
|
|
extant, measurement
(verb or noun suffix)
|no
|në
| noole
|síirono: volume, loudness
|-
|-
|the act of (verb suffix)
|t
|ka
|envy, want
|
|tókfi
| kaale
|twóokfi
|tëkfíi
|dókfila
|tókfija: desire
|-
|i
|be greedy
|tólkfi
|tfúlkfi
|tlkfíi
|dúlkfeji
|
|
|-
|-
|t
|do evil, curse
|lange
|lwaange
|lëngii
|hlangyu(m)
|
|
all, entirety
(noun suffix)
|hok(i)
|hëgii
| -
|mások: the universe
|-
|-
|i
|be wicked
|lale
|lwaale
|lëlii
|hlaleji
|
|
none
(noun suffix)
|mok(i)
|mëgii
| -
|
mámok: vacuum
mókto: gap, hole
|-
|-
|i
|act with caution, be timid, shy
|tfesi
|tfwiisi
|tfishaa
|tfeshala
|
|
part, portion
(noun suffix)
|hoong
|hënge
| hoongge
|cáguhong: part of thepeople
|-
|-
|
|i
group
|be bold, careless
 
|jrúun
(noun suffix)
|jrvúun
|hot
|jrüné
|hëdi
|jrúnzala
| hooje
|
|múxok: a group of múugye
|-
|-
|i
|charge in, push forward
|jrúfa
|jrvúufa
|jrüfáa
|jruufash(y)
|
|
majority, most
(noun suffix)
|rot
|rëdii
| rooje
|cágurot: majority of people
|-
|-
|t
|surprise
|gzáp
|gzwáap
|gzëbíi
|gzábila
|
|
minority, little
(noun suffix)
|mot
|mëdii
| mooje
|cágomot: minority of people
|-
|-
|i
|be excitable
|gzálp
|gzwáalp
|gzlbíi
|gzálpii(s)
|
|
many
(noun suffix)
| -
| -
| liibe
|yónliibe: many men
|-
|-
|i
|to be fulfilled, satisfied
|hucu
|fuucu
|hücuu
|xucwala
|
|
few
|}


(noun suffix)
==Nouns==
| -
{| border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" class="article-table article-table-selected" style="width: 500px;"
| -
| miibe
|vémmiibe: few women
|-
|-
|woman
! scope="col"|Meaning
|víin
! scope="col"|Basic stem
|viné
! scope="col"|Weak stem
|víinde
! scope="col"|Plural stem
|vé: prefix for "female"
! scope="col"|Derived terms
vécli: "characteristic of a female", feminity, female genitals.
|-
|-
|man
|person
|yóon
|shúun
|yëné
|shüné
|yóonde
| -
|yó: prefix for a male
yócli: masculinity, male genitals
|-
|child
|doon
|dëne
|doonde
|
|
shúñcli: characteristic of a human, conciousness
shúña: work cycle (like a day on earth)
|-
|-
|mother
|people
|báwa
|cágu
|bëwáa
|cëgwáa
|báahwe
| -
|báwacli: characteristic of a mother, care
|cáguhók: all of humanity, the human race
|-
|-
|father
|máwa
|mëwáa
|máahwe
|
|
|-
person, resident, one who does (verb or noun suffix), -er
|son
|híin
|lumu
|hiné
|lümwii
| káñjwe
|luumbe
|
|
cesíin: speaker
behrugáñjwe: the behru people
|-
|-
|daughter
|koza
|këzaa
|koozle
|
|
-ee, reciever of action
|tóbe
|tëbíi
| tóobeye
|mésetóbe: fugitive
|-
|-
|niece
|getsu
|gitsuu
|giitswe
|
|-
|nephew
|háji
|hájuu
|jáajrwe
|
|
animal
(verb or noun suffix)
|kaal
|kële
| kaahle
|kótkaal: flying creature
|-
|-
|granddaughter
|machine that does (verb or noun suffix)
|koho
|hoon
|këhoo
|hëne
|kooxowe
| hoonde
|
|kósoon: aircraft
|-
|-
|grandson
|luho
|lühoo
|luuxowe
|
|
thing
(verb or noun suffix)
|to/do
|të
| toole
|ceddo: word
|-
|way
|hik
|higaa
| hiige
|cesik: way of speaking, language
|-
|-
|grandnephew
|geho
|gihoo
|giixowe
|
|
place
(verb or noun suffix)
|cu
|cü
| cuule
|ceccu: speaking place, podium
|-
|-
|grandniece
|háhyo
|hëhyóo
|háaxyowe
|
|
-ness, state of being
(verb suffix)
|ja
|jë
| -
|xúweja: liveliness
|-
|-
|sister
|jiec
|jiecuu
|jiicwe
|
|
extant, measurement
(verb or noun suffix)
|no
|në
| noole
|síirono: volume, loudness
|-
|-
|brother
|the act of (verb suffix)
|lyec
|ka
|lyecuu
|
|lzhiicwe
| kaale
|
|
|-
|-
|uncle
|féxu
|fixúu
|fíikwe
|
|
all, entirety
(noun suffix)
|hok(i)
|hëgii
| -
|mások: the universe
|-
|-
|aunt
|nari
|nëryaa
|naahrye
|
|
|-
none
|grandfather
 
|bádi
(noun suffix)
|bëjúu
|mok(i)
|báajlye
|mëgii
| -
|
|
mámok: vacuum
mókto: gap, hole
|-
|-
|grandmother
|mádi
|mëjúu
|máajlye
|
|
part, portion
(noun suffix)
|hoong
|hënge
| hoongge
|cáguhong: part of thepeople
|-
|-
|great aunt
|nádi
|nëjúu
|náajlye
|
|
|-
group
|great uncle
 
|fédi
(noun suffix)
|fijúu
|hot
|fíijlye
|hëdi
| hooje
|múxok: a group of múugye
|-
|
|
majority, most
(noun suffix)
|rot
|rëdii
| rooje
|cágurot: majority of people
|-
|-
|city, urban area
|
|fécu
minority, little
|ficúu
 
|fécuule
(noun suffix)
|fécuhíin: urbanite
|mot
|mëdii
| mooje
|cágomot: minority of people
|-
|-
|town, village
|
|féde
many
|fidíi
 
|fíidleye
(noun suffix)
|fédehíin: villager
| -
| -
| liibe
|yónliibe: many men
|-
|-
|countryside
|
|psoyo
few
|psëyoo
 
(noun suffix)
| -
| -
| -
|
| miibe
|vémmiibe: few women
|-
|-
|wilderness
|woman
|cágumokcu
|víin
|*
|viné
|*
|víinde
|yacágumokcu: the rest of the world
|: prefix for "female"
vécli: "characteristic of a female", feminity, female genitals.
|-
|-
|region
|man
|dok
|yóon
|dëkii
|yëné
|doogye
|yóonde
|behrudok: behru capitol region
|: prefix for a male
yócli: masculinity, male genitals
|-
|-
|mázo (giant quartz-carbon photosynthetic organisms)
|child
|mázo
|doon
|mëzóo
|dëne
|máadzle
|doonde
|mázohíin: the metin
|
|-
|-
|plant
|mother
|moor
|báwa
|mëre
|bëwáa
|heje
|báahwe
|
|báwacli: characteristic of a mother, care
|-
|-
|the biosphere
|father
|heje
|máwa
|hejiimo
|mëwáa
| -
|máahwe
|
|-
|son
|lumu
|lümwii
|luumbe
|
|-
|daughter
|koza
|këzaa
|koozle
|
|-
|niece
|getsu
|gitsuu
|giitswe
|
|-
|nephew
|háji
|hájuu
|jáajrwe
|
|-
|granddaughter
|koho
|këhoo
|kooxowe
|
|-
|grandson
|luho
|lühoo
|luuxowe
|
|-
|grandnephew
|geho
|gihoo
|giixowe
|
|-
|grandniece
|háhyo
|hëhyóo
|háaxyowe
|
|-
|sister
|jiec
|jiecuu
|jiicwe
|
|-
|brother
|lyec
|lyecuu
|lzhiicwe
|
|-
|uncle
|féxu
|fixúu
|fíikwe
|
|-
|aunt
|nari
|nëryaa
|naahrye
|
|-
|grandfather
|bádi
|bëjúu
|báajlye
|
|-
|grandmother
|mádi
|mëjúu
|máajlye
|
|-
|great aunt
|nádi
|nëjúu
|náajlye
|
|-
|great uncle
|fédi
|fijúu
|fíijlye
|
|-
|city, urban area
|fécu
|ficúu
|fécuule
|fécuhíin: urbanite
|-
|town, village
|féde
|fidíi
|fíidleye
|fédehíin: villager
|-
|house
|vudi
|vüdii
|vuudlye
|vudiba: bedroom
|-
|building, shelter
|webi
|wibyaa
|wiibüvye
|wezhba: room
|-
|countryside
|psoyo
|psëyoo
| -
|
|-
|wilderness
|cágumokcu
|*
|*
|yacágumokcu: the rest of the world
|-
|region
|dok
|dëkii
|doogye
|behrudok: behru capitol region
|-
|mázo (giant quartz-carbon photosynthetic organisms)
|mázo
|mëzóo
|máadzle
|mázohíin: the metin
|-
|plant
|moor
|mëre
|heje
|
|-
|the biosphere
|heje
|hijii
| -
|
hejeba: forest, jungle
 
sédohneja: the great jungle
 
yahejefécu: great city of old
|-
|a world
|toje
|tëjii
| -
|
|-
|the world
|shunózo
|shunëzóo
| -
|
|-
|the sun
|nóp
|nëbúu
| -
|nóya: day
|-
|the sky, atmosphere
|ñadi
|ñëjaa
| -
|ñajuung: air
|-
|the ground
|dvét
|dvidáa
| -
|dvidáang: earth
|-
|
|
|
|
|
|-
|time
|masha
|mëshaa
| maashlye
|
the past: nuya
 
present: peya
 
future: pyaya
|-
|star
|kenk
|kinkaa
| kiinge
|
kenkaal: spark
 
yakenxot: galaxy
|-
|aircraft
|jálo
|jëlóo
| jáahle
|jálohíin: pilot
|-
|vehicle
|mélo
|milóo
| míihle
|
|
|}
|}
==Particles and prefixes==
pé-: this pécu: here péshúña: today
sé-: that(nearby) lécu: there
né-: that(far off but visible) nécu: there
ka-: that(not visible) kacu: that place
ya- great, glorious, eminent yashúun: great person, important figure yadok: behru valley
lé: ideal, perfect létswado: perfect sphere
hnur-: fake, false hnurshúun: monstrosity
tfozh: some, a tfozhhen: someone


[[Category:Behru cesik]][[Category:Lexica]]
[[Category:Behru cesik]][[Category:Lexica]]