Behru cesik/Vocabulary: Difference between revisions
Greatbuddha (talk | contribs) No edit summary |
Greatbuddha (talk | contribs) |
||
| (9 intermediate revisions by 2 users not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
=== | ==Verbs== | ||
{| class="wikitable" | |||
|- | |||
! scope="col"|Transitivity | |||
! scope="col"|Definition | |||
! scope="col"|Basic stem | |||
! scope="col"|Causative stem | |||
! scope="col"|Weak stem | |||
! scope="col"|Special stem | |||
! scope="col"|Derived nouns | |||
|- | |||
|i | |||
|run | |||
|néba | |||
|nwíiba | |||
|nibáa | |||
|ñóbash(y) | |||
|nébalsi: track | |||
|- | |||
|i | |||
|walk | |||
|yuul | |||
|ghiwuul | |||
|yüle | |||
|ghiwoli(s) | |||
| | |||
yuulsi: walkway | |||
mzhingéyuulcu: ford | |||
|- | |||
|i | |||
|go | |||
== | |zíin | ||
=== | |zwíin | ||
=== | |ziné | ||
== | |zhóni(s) | ||
|zizhéhniin: traveler, wanderer | |||
|- | |||
|i | |||
|swim | |||
|váp(e) | |||
|vwáap(e) | |||
|vëbíi | |||
|báabe(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|march, stomp | |||
|tézo | |||
|twíizo | |||
|tizóo | |||
|cózosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|meander, be slow | |||
|fëdége | |||
|fëdwíige | |||
|fëdigíi | |||
|fëjogii(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|jump | |||
|brazo | |||
|brwaazo | |||
|brëzoo | |||
|brazosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|bounce | |||
|braam | |||
|brwaam | |||
|brëme | |||
|brami(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|cross over | |||
|lódzo | |||
|lwóodzo | |||
|lëdzóo | |||
|lózojash(y) | |||
|lólidzoong: "what is to be crossed", destiny | |||
|- | |||
|i | |||
|be crossed | |||
|lóloza | |||
|lwóoloza | |||
|lëlozáa | |||
|hlólozeji | |||
| | |||
lódalsi: bridge | |||
|- | |||
|t | |||
|cross, tie | |||
|lója | |||
|lwóoja | |||
|lërodáa | |||
|lóredu(m) | |||
|lójacu: knot | |||
|- | |||
|i | |||
|intersect, join | |||
|katse | |||
|kwaatse* | |||
|këtsii | |||
|kaatsii(iy) | |||
| | |||
katsecu: intersection | |||
katsehoon: joint | |||
|- | |||
|t | |||
|join | |||
| | |||
|kwaatse | |||
| | |||
|kwiicu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|swagger, stumble | |||
|júna | |||
|jlvúuna | |||
|jënáa | |||
|júunash(y) | |||
|júnaang: intoxicant | |||
|- | |||
|i | |||
|slip, trip | |||
|xáam | |||
|xwáam | |||
|xëmé | |||
|káami(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|slide, skate | |||
|xázo | |||
|xwáazo | |||
|xëzáa | |||
|xáazosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|slide | |||
|xáar | |||
|xwáar | |||
|xëré | |||
|xíiru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be slippery | |||
|xáal | |||
|xwáal | |||
|xëlé | |||
|káleji | |||
| | |||
|- | |||
|am | |||
|fly | |||
|kót(a) | |||
|kwóot(a)* | |||
|këdáa | |||
|kóocash(y)/kwédaf(m) | |||
| | |||
kóccli: speed | |||
kójja: flight | |||
kótkaal: flying creature | |||
|- | |||
|t | |||
|throw | |||
| - | |||
|kwóot(a) | |||
| - | |||
|kwóowedaf(m) | |||
|kwóoddo: projectile | |||
|- | |||
|am | |||
|drive | |||
|txágu | |||
|txwáagu | |||
|txëgwíi | |||
|txáagwii(s)/txíigwiyu(m) | |||
|txáguhiin: pilot | |||
|- | |||
|am | |||
|ride | |||
|hubi | |||
|fuubi | |||
|hübyaa | |||
| | |||
huubyash(y)/hwebyaf(m) | |||
|hubihiin: passenger | |||
|- | |||
|t | |||
|mount | |||
|pyasht(u) | |||
|pifwaasht | |||
|pyështuu | |||
|pyazhedvu(m) | |||
|pyashkaal: mountable animal | |||
|- | |||
|i | |||
|assemble | |||
|funo | |||
|pfuuno | |||
|fünoo | |||
|fuunosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|asemble | |||
|furo | |||
|pfuuro | |||
|füroo | |||
|fweruu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|attract | |||
|fumo | |||
|pfuumo | |||
|fümoo | |||
|fwemuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|float | |||
|kómt(a) | |||
|kwóomt | |||
|këmtáa | |||
|kómyocash(y) | |||
|kómtaang: flotsam | |||
|- | |||
|i | |||
|fall | |||
|kát(u) | |||
|kwáat(u) | |||
|këdúu | |||
|káadwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|drop | |||
|káan | |||
|kwáan | |||
|këné | |||
|kíinu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|cast down | |||
|káar | |||
|kwáar | |||
|këré | |||
|kíiru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|follow | |||
|kése | |||
|kwíise | |||
|kisíi | |||
|kíishu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|chase, pursue | |||
|mése | |||
|mwíise | |||
|misíi | |||
|míishu(m) | |||
|mésetóbe: fugitive | |||
|- | |||
|i | |||
|flee | |||
|shúnda | |||
|shfúunda | |||
|shündáa | |||
|shúnodash(y) | |||
|shündáalodahiin: refugee | |||
|- | |||
|i | |||
|escape | |||
|mooñ | |||
|mwooñ | |||
|mëñe | |||
|moyoni(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|climb | |||
|duc(e) | |||
|dvuuc(e) | |||
|dücii | |||
|dwoce(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|get up, settle, rebound | |||
|zhaal | |||
|zhlwaal | |||
|zhële | |||
|jaleji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|settle, equalize, enter a more stable state | |||
|zhaam | |||
|zhlwaam | |||
|zhëme | |||
|jameji | |||
|zhanimja: normalcy | |||
|- | |||
|i | |||
|spring up | |||
|zhafu | |||
|zhlwaafu | |||
|zhëfuu | |||
|zhaafwi(uy) | |||
|zhafuhoon: spring(device) | |||
|- | |||
|i | |||
|crawl | |||
|kágo | |||
|kwáago | |||
|këgóo | |||
|gáagosh(y) | |||
|kágogaal: animal | |||
|- | |||
|i | |||
|turn(moving) | |||
|hnóon | |||
|hnwóon | |||
|hnëné | |||
|hnóoni(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|redirect | |||
|hnóor | |||
|hnwóor | |||
|hnëré | |||
|hnóorsh(y) | |||
|hnoorcu: fork in the road | |||
|- | |||
|i | |||
|turn(to face) | |||
|byáda | |||
|bivwáada | |||
|byëdáa | |||
|byádeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|turn (to face | |||
|byára | |||
|bivwáara | |||
|byëráa | |||
|byáraf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|swing | |||
|lóle | |||
|lwóole | |||
|lëlíi | |||
|hlóleji | |||
|lólehoon: swing | |||
|- | |||
|t | |||
|swing | |||
|góge | |||
|gwóoge | |||
|gëgíi | |||
|gwégyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|hang | |||
|xwádu | |||
|xühngwáadu* | |||
|xwëdúu | |||
|xwáadwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|drape | |||
| - | |||
|xühngwáadu | |||
| - | |||
|xühngwázhduu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|hang onto | |||
|xwáru | |||
|xühngwáaru | |||
|xwërúu | |||
|xwíiruu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|shake | |||
|lúlu | |||
|lvúulu | |||
|lülúu | |||
|hlúluji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|shake | |||
|gúgu | |||
|gvúugu | |||
|gügúu | |||
|gwéguu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|shake | |||
|lúzo | |||
|lvúuzo | |||
|lüzóo | |||
|hlúuzoji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|shiver, vibrate | |||
|lúmu | |||
|lvúumu | |||
|lümúu | |||
|hlúmuji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|go around | |||
|zházhe | |||
|zhrwáazhe* | |||
|zhëzhíi | |||
|zháazhii(iy) | |||
|zházheyá: cycle | |||
|- | |||
|t | |||
|pull around, attract, leash | |||
| - | |||
|zhrwáazhe | |||
| - | |||
|zhrwíizhiu(m) | |||
|zhrwáazhekaal: leashed animal | |||
|- | |||
|i | |||
|curl up, shrink | |||
|míing | |||
|mwíing | |||
|mingé | |||
|hméngeji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|spin | |||
|ksúla | |||
|kswúula | |||
|ksüláa | |||
|kswólash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|spin | |||
|ksúra | |||
|kswúura | |||
|ksüráa | |||
|kswéraf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|clothe | |||
|bwoon | |||
|büvwoon | |||
|bwëne | |||
| | |||
bwooni(s) | |||
|bwoonang, bwoonto: clothing | |||
|- | |||
|i | |||
|be clothed | |||
|bwoloon | |||
|büvwooloon | |||
|bwëlone | |||
|bwolooni(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|clothe | |||
|bwoor | |||
|büvwoor | |||
|bwëre | |||
|buweru(m) | |||
|bwoohriin: tailor | |||
|- | |||
|i | |||
|bow, bend | |||
|ghélp(a) | |||
|ghëngwílp(a) | |||
|ghlpáa | |||
|ghélobash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|bow | |||
|ghévo | |||
|ghëngwíivo | |||
|ghivóo | |||
|ghézobash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|collapse | |||
|ghéfp(a) | |||
|ghëngwíifp(a)* | |||
|ghifpáa | |||
|ghéfobash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|crush | |||
| - | |||
|ghëngwíifp(a) | |||
| - | |||
|ghëngwíyefpaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|bow, bend (with resistance) | |||
|ghérp(a) | |||
|ghëngwírp | |||
|ghrpáa | |||
|ghérebu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|bend (with compliance) | |||
|puc(a) | |||
|pfuuc | |||
|pücaa | |||
|pwecaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|twist | |||
|ksozo | |||
|kswoozo | |||
|kzëzoo | |||
|ksoozosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be twisted | |||
|ksool | |||
|kswool | |||
|ksële | |||
|ksoolsh | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|twist | |||
|ksoor | |||
|kswoor | |||
|ksëre | |||
|ksweru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|roll | |||
|hmazhl | |||
|hmwaazhl | |||
|hmëzhle | |||
|hmazholi(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|roll | |||
|hmazhr | |||
|hmwaazhr | |||
|hmëzhre | |||
|hmazheru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|flap | |||
|hwelda | |||
|huwilda | |||
|hwldaa | |||
|hwelodash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|wave, call | |||
|hwedzo | |||
|huwiidzo | |||
|hwidzoo | |||
|hwezodash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|splash, make a wave | |||
|bzhiir | |||
|bzhrwiir | |||
|bzhire | |||
|bzhiiru(m) | |||
|bzhido: wave | |||
|- | |||
|i | |||
|be rough, wavy | |||
|bzhelo | |||
|bzhrwiilo | |||
|bzhiloo | |||
|bzheloji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|flap, wave | |||
|hwerda | |||
|huwirda | |||
|hwrdaa | |||
|hweredaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|stick up, out | |||
|táang | |||
|twáang | |||
|twëngé | |||
|dáangji | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|stand up | |||
|tángzo | |||
|twáangzo | |||
|twëngzóo | |||
|tázongi(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|tower over | |||
|táam | |||
|twáam | |||
|twëmé | |||
|dáamji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|shade | |||
|hláar | |||
|hlwáar | |||
|hlëré | |||
|hlíiru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be in shade | |||
|hlálo | |||
|hlwáalo | |||
|hlëlóo | |||
|hláloji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|reflect | |||
|yóhre | |||
|ghiwóohre | |||
|yëhríi | |||
|yúuhryu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be reflective | |||
|yóhle | |||
|ghiwóohle | |||
|yëhlíi | |||
|jióhleji | |||
|jiohle: mirror | |||
|- | |||
|i | |||
|shine, glitter, glow | |||
|kenk | |||
|kwiink | |||
|kinkaa | |||
|genkeji | |||
|kenk: star, sparkle | |||
|- | |||
|i | |||
|shine brightly | |||
|kefak | |||
|kwiifak | |||
|kifagaa | |||
|kefageji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be clear | |||
|pxek(a) | |||
|pxwiik(a) | |||
|pxigaa | |||
|pxegeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|clear, clean | |||
|pxerk(a) | |||
|pxwirk(a) | |||
|pxrkaa | |||
|pxerku(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|become clear | |||
|pxelk(a) | |||
|pxwilk(a) | |||
|pxlkaa | |||
|pxyolkash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be cloudy | |||
|mútsu | |||
|mvúutsu | |||
|mütsúu | |||
|mútsuji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|become cloudy | |||
|móltsu | |||
|mvúltsu | |||
|mltsúu | |||
|múlotswi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|spring up, rebound | |||
|táfk(i) | |||
|twáafk(i) | |||
|tëfngé | |||
|táfongi(s) | |||
|táfangka: entropy | |||
|- | |||
|ib | |||
|stand | |||
|hazo | |||
|hwaazo | |||
|hëzoo | |||
|haazosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|sit, stay | |||
|hool | |||
|hwool* | |||
|hële | |||
|hooli(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|spook | |||
| - | |||
|hwool | |||
| - | |||
|hwoolsh | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|curl up | |||
|dzwózo | |||
|dzlwóozo | |||
|dzëzóo | |||
|dzwóozosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be shelled, protected | |||
|dzwólo | |||
|dzlwóolo | |||
|dzëlóo | |||
|dzwóolosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|protect, encircle | |||
|dzwóor | |||
|dzlwóor | |||
|dzëré | |||
|dzuwéru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|cushion | |||
|zok(a) | |||
|zwook(z) | |||
|zëgaa | |||
|zogaf(m) | |||
|zok(a): cushion | |||
|- | |||
|i | |||
|be soft | |||
|zolk(a) | |||
|zvulk(a) | |||
|zlgaa | |||
|zolkaji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|hold, grasp, | |||
|naza | |||
|nwaaza | |||
|nëzaa | |||
|niizaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|contain | |||
|naam | |||
|nwaam | |||
|nëme | |||
|niimu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|clutch, squeeze | |||
|nafa | |||
|nwaafa | |||
|nëfaa | |||
|niifaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|hide | |||
|hwece | |||
|ghüwiice | |||
|hwicaa | |||
|hwiicaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|hide | |||
|hwetse | |||
|ghüwiitse | |||
|hwitsaa | |||
|huyotsash(y) | |||
|hwetescu: hiding place | |||
|- | |||
|i | |||
|be hidden | |||
|hweltse | |||
|ghüwiltse | |||
|hwltsaa | |||
|hweltseji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|seek | |||
|twiil | |||
|tlwiil | |||
|twile | |||
|twiil(um) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|explore | |||
|twiim | |||
|tlwiim | |||
|twime | |||
|tuyomi(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|find | |||
|gúya | |||
|gvúuya | |||
|güyáa | |||
|gúyala | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|accelerate, rush | |||
|lúxu | |||
|lvúuxu | |||
|lüxúu | |||
|lúuxwi(uy) | |||
|lúxucli: change | |||
|- | |||
|i | |||
|fall over | |||
|troju | |||
|trwooju | |||
|trëjuu | |||
|troojwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|lie down | |||
|trojo | |||
|trwoojo | |||
|trëjoo | |||
|trozojwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be lying down | |||
|troloju | |||
|trwooloju | |||
|trëlojuu | |||
|troloojwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|push over | |||
|hlyék(i) | |||
|hlrwíik(i) | |||
|hlshigíi | |||
|hliyégyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|knock over (accident) | |||
|hlyénk(i) | |||
|hlrwíink(i) | |||
|hlshingíi | |||
|hléñegyu(m) | |||
|hlyénxiin: clutz | |||
|- | |||
|t | |||
|set, lay down | |||
|hlyébak(i) | |||
|hlrwíibak(i) | |||
|hlshibagíi | |||
|hlyébégyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|damage, injure | |||
|gyába | |||
|gingwáaba | |||
|gyëbáa | |||
|gyáhebu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|injure | |||
|gyávo | |||
|gingwáavo | |||
|gyëvóo | |||
|gyázobash(y) | |||
|gyávocu: wound | |||
|- | |||
|t | |||
|repair | |||
|hngaar | |||
|hngwaar | |||
|hngëre | |||
|hngiiru(m) | |||
|hngaahriin: mechanic | |||
|- | |||
|i | |||
|heal | |||
|hnaal | |||
|hngwaal* | |||
|hngële | |||
|hngaarsh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|heal | |||
| - | |||
|hngwaal | |||
| - | |||
|hngwaarsh(y) | |||
|hngwaahliin: doctor | |||
|- | |||
|t | |||
|break | |||
|gyábu | |||
|gingwáabu | |||
|gyëbúu | |||
|gzhíibaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|shatter | |||
|gyávbu | |||
|gingwáavbu | |||
|gyúvbúu | |||
|gyávebu(m) | |||
|gyávbudo: shard | |||
|- | |||
|t | |||
|hit | |||
|cába | |||
|crwáaba | |||
|cëbáa | |||
|cíibaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|push, press | |||
|lup | |||
|lvuup | |||
|lübii | |||
|lwibyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|slap | |||
|hlent(i) | |||
|hlwiint(i) | |||
|hlindii | |||
|hleneju(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|run into | |||
|cámba | |||
|crwáamba | |||
|cëmbáa | |||
|cámebaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|tap | |||
|fúun | |||
|pfúun | |||
|füné | |||
|fwénu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|prod, poke | |||
|xec(u) | |||
|xëhngwiic(u) | |||
|xicuu | |||
|xiicfu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|pat | |||
|txaan | |||
|txwaan | |||
|txëne | |||
|txiinu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|rub | |||
|nohle | |||
|nwoohle | |||
|nëhlii | |||
|nwehlyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|brush, touch | |||
|mózhda | |||
|mwóozhda | |||
|mëzhdáa | |||
|mózhwedaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|tickle | |||
|núne | |||
|nvúune | |||
|nüníi | |||
|nwéñu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|hug, embrace | |||
|hmwant(a) | |||
|hmfaant | |||
|hmëntaa | |||
|hmwanedaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|eat | |||
|hyép(i) | |||
|hiwíip(i)* | |||
|hishibíi | |||
|hishíibyu(m) | |||
|hyébiing: food | |||
|- | |||
|dt | |||
|feed | |||
| - | |||
|hiwíip(i) | |||
| - | |||
|hiwíibyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|drink | |||
|dazhmu | |||
|dlwaazhmu | |||
|dëzhmuu | |||
|diizhmuu(m) | |||
|dazhmuung: beverage | |||
|- | |||
|t | |||
|suck, sip | |||
|nomo | |||
|nwoomo | |||
|nëmoo | |||
|nwemuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|breathe in, suck | |||
|zuhne | |||
|zlvuuhne | |||
|zühnii | |||
|zweñu(m) | |||
|zuhniing: air | |||
|- | |||
|i | |||
|blow | |||
|huji | |||
|fuuji | |||
|hüjiaa | |||
|huujiash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|blow (wind) | |||
|xáan | |||
|xwáan | |||
|xëné | |||
|xáani(s) | |||
|xáan: wind | |||
|- | |||
|t | |||
|spit | |||
|lák(i) | |||
|lwáak(i) | |||
|lëgíi | |||
|líigyu(m) | |||
|lágiing: spit | |||
|- | |||
|t | |||
|vomit | |||
|gzhonge | |||
|gzhwoonge | |||
|gzhëngii | |||
|gzhwengyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|see | |||
|cíin | |||
|clwíin | |||
|ciné | |||
|jénala | |||
| | |||
cédu: eye | |||
cénaang: light | |||
|- | |||
|t | |||
|watch | |||
|cíir | |||
|clwíir | |||
|ciré | |||
|jérala | |||
|cíirvo: event | |||
|- | |||
|t | |||
|hear | |||
|síin | |||
|slwíin | |||
|siné | |||
|shénala | |||
| | |||
sédu: ear | |||
sédaang: sound | |||
|- | |||
|t | |||
|listen | |||
|síir | |||
|slwíir | |||
|siré | |||
|shérala | |||
|síiro: (a) noise | |||
|- | |||
|t | |||
|smell | |||
|mót(a) | |||
|mwóot(a) | |||
|mëdáa | |||
|hmódala | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|sniff | |||
|mórt(a) | |||
|mvúrt(a) | |||
|mrdáa | |||
|hmóredala | |||
|móju: nose | |||
|- | |||
|t | |||
|taste | |||
|kado | |||
|kwaado | |||
|këdaa | |||
|kiiduu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|lick | |||
|kajo | |||
|kwaajo | |||
|këjaa | |||
|kareduu(m) | |||
|karu tongue | |||
|- | |||
|t | |||
|feel | |||
|wozo | |||
|ghuwoozo | |||
|wëzoo | |||
|vezuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|touch | |||
|wojo | |||
|ghuwoojo | |||
|wëjoo | |||
|woroduu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|become complex, grow (like a plant) | |||
|tábi | |||
|twáabi* | |||
|tëbyáa | |||
|dáabej(j) | |||
|tábyúun: plant | |||
|- | |||
|t | |||
|raise (a plant) | |||
| - | |||
|twáabi | |||
| - | |||
|twáabej(j) | |||
|twáabihiin: farmer | |||
|- | |||
|i | |||
|be complex | |||
|tálbi | |||
|twáalbi | |||
|tlbyáa | |||
|dálobeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|make complex, weave | |||
|tárbi | |||
|twáarbi | |||
|trbyáa | |||
|dárbij(j) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|arrange, order | |||
|táro | |||
|twáaro | |||
|tëróo | |||
|dároj(j) | |||
|tárohik: arrangement | |||
|- | |||
|i | |||
|to lengthen, grow long | |||
|hiil | |||
|hwiil | |||
|hile | |||
|gelej(j) | |||
|hiilno: length | |||
|- | |||
|i | |||
|to be long | |||
|helo | |||
|hwiilo | |||
|hiloo | |||
|geloji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to sprout | |||
|hena | |||
|hwiina* | |||
|hinaa | |||
|geneji | |||
| | |||
heninado: sprout | |||
|- | |||
|t | |||
|to sow | |||
| - | |||
|hwiina | |||
| - | |||
|hwiinaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to uncoil, unroll, stretch | |||
|hiir | |||
|hwiir | |||
|hire | |||
|hiiru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|to extend, reach, stretch | |||
|hezo | |||
|hwiizo | |||
|hizoo | |||
|hezoji | |||
|hezono: extent | |||
|- | |||
|i | |||
|to be short | |||
|gét | |||
|gwíit | |||
|gidúu | |||
|géduji | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|retreat, shorten | |||
|gézo | |||
|gwíizo | |||
|gidzúu | |||
|gézoji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to coil | |||
|géme | |||
|gwíim | |||
|gimíi | |||
|gíimyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to clip, prune | |||
|géju | |||
|gwíiju | |||
|gijúu | |||
|géreduu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to widen, bloom, open up | |||
|hmat | |||
|hmwaat | |||
|hmëdaa | |||
|hmadeji | |||
|hmaddo: bloom | |||
|- | |||
|i | |||
|to be wide | |||
|hmalt | |||
|hmwaalt | |||
|hmldaa | |||
|hmalteji | |||
|hmalccu: plain, open area | |||
|- | |||
|i | |||
|to spread | |||
|hmaft | |||
|hmwaaft | |||
|hmëftaa | |||
|hmafteji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to roll out, extend, stretch | |||
|hmart | |||
|hmwaart | |||
|hmrdaa | |||
|hmaredaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to loosen, widen | |||
|hmaju | |||
|hmwaaju | |||
|hmëjuu | |||
|hmëredaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to confine, box in, corner | |||
|yadu | |||
|ghiwaadu | |||
|yëdwii | |||
|zhiiduyu(m) | |||
| | |||
yaducu: pen | |||
yaduhoon: fence, wall | |||
|- | |||
|t | |||
|to roll op, pack up | |||
|yame | |||
|ghiwaame | |||
|yëmii | |||
|zhiimyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be confined, small | |||
|yaldu | |||
|ghiwaaldu | |||
|yldwii | |||
|yalduji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to grow | |||
|byop | |||
|bivwoop | |||
|byëbii | |||
|byobeji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be large | |||
|byolp | |||
|bivulp | |||
|bylbii | |||
|byolbeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to feed, raise, support | |||
|byomo | |||
|bivwoomo | |||
|byëmoo | |||
|byomyobii(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be born | |||
| - | |||
|hñúuksa | |||
|hñúuksahé | |||
|hñúweksash(y) | |||
|hnúk(a): baby | |||
|- | |||
|i | |||
|to swell | |||
|hwosa | |||
|huwoosa | |||
|hwësaa | |||
|foseji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be swollen | |||
|hwolsa | |||
|hufulsa | |||
|hwlsaa | |||
|folseji | |||
|hwolsacu: swelling, sore | |||
|- | |||
|ib | |||
|to inflate, fill with pride | |||
|hwozo | |||
|huwoozo | |||
|hwëzoo | |||
|fozoji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to inflate, fill | |||
|hwoca | |||
|huwooca | |||
|hwëcaa | |||
|hworosash(y) | |||
|hworosayetno: volume | |||
|- | |||
|i | |||
|to shrink, shrivel | |||
|májo | |||
|mwáajo | |||
|mëjóo | |||
|hmáajosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be shriveled | |||
|máljo | |||
|mwáaljo | |||
|mljóo | |||
|málojosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to suck out, deflate | |||
|márjo | |||
|mwáarjo | |||
|mrjóo | |||
|márejuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|ib | |||
|to curl up, retreat | |||
|májjo | |||
|mwáajjo | |||
|mëjjóo | |||
|mázojosh(y) | |||
|májjohiin: shy person | |||
|- | |||
|i | |||
|to thicken | |||
|klóbo | |||
|klwóobo | |||
|klëbóo | |||
|klóboji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be thick | |||
|kólbo | |||
|kfúlbo | |||
|klbóo | |||
|kólboji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to make thick, strengthen | |||
|kórbo | |||
|kfúrbo | |||
|krbóo | |||
|kórboj(j) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to narrow, shrink | |||
|ghíin | |||
|ghwíin | |||
|ghiné | |||
|ghéneji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be narrow | |||
|ghíil | |||
|ghwíil | |||
|ghilé | |||
|ghéleji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to choke, constrain, confine | |||
|ghíir | |||
|ghwíir | |||
|ghiré | |||
|ghíiru(m) | |||
|ghíirja: shortage | |||
|- | |||
|t | |||
|to support, hold up | |||
|dámo | |||
|dlwáamo | |||
|dëmóo | |||
|díimuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be strong, firm | |||
|dák | |||
|dlwáak | |||
|dëkúu | |||
|dáguji | |||
|dákno: strength | |||
|- | |||
|i | |||
|to strengthen | |||
|dána | |||
|dlwáana | |||
|dënáa | |||
|dáneji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be weak | |||
|súci | |||
|sfúuci | |||
|sücáa | |||
|súceji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to become weak, frail | |||
|súñi | |||
|sfúuñi | |||
|süñáa | |||
|súñeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|to stress, strain, damage | |||
|súji | |||
|sfúuji | |||
|süjáa | |||
|súrecaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be brittle | |||
|páan | |||
|pwáan | |||
|pëné | |||
|báneji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|grow brittle | |||
|pána | |||
|pwáana | |||
|pënáa | |||
|báneji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be rotten | |||
|wók | |||
|ghiwóok | |||
|wëgíi | |||
|vógeji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|rot | |||
|wónga | |||
|ghiwóonga | |||
|wëngáa | |||
|vóngeji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|live, thrive | |||
|xúwe | |||
|xëngfúuwe | |||
|xüwíi | |||
|kúweji | |||
|xúwiing: life | |||
|- | |||
|i | |||
|die | |||
|zháal | |||
|zhlwáal | |||
|zhëlé | |||
|dáali(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|kill | |||
|zháar | |||
|zhlwárr | |||
|zhëré | |||
|díiru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|persist | |||
|nela | |||
|nwiila | |||
| | |||
|hneleji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|crumble | |||
|kéyu | |||
|kwíiyu | |||
|kiyúu | |||
|kyówej(j) | |||
|kéyuung: powder, rubble | |||
|- | |||
|t | |||
|crumble, grind, destory utterly | |||
|kéru | |||
|kwíiru | |||
|kirúu | |||
|kíiruu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|am | |||
|make | |||
| -tsu(noun suffix) | |||
|tsfuu | |||
|tsül | |||
|tsuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|round out, smooth | |||
|tswáan | |||
|tslwáan | |||
|tswëné | |||
|tswáanu(m) | |||
|létswádo: sphere, circle | |||
|- | |||
|i | |||
|wear away, be worn | |||
|tswáal | |||
|tslwáal | |||
|tswëlé | |||
|tswáali(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be smooth, round | |||
|tswálo | |||
|tslwáalo | |||
|tswëlóo | |||
|tswáloji | |||
| | |||
|- | |||
|dt | |||
|build | |||
|xuung | |||
|xfuung | |||
|xünge | |||
|xwengu(m) | |||
|xuungto: building | |||
|- | |||
|dt | |||
|mash together, construct hastily | |||
|xufang | |||
|xfuufang | |||
|xüfange | |||
|xufengu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|take apart | |||
|zháar | |||
|zhrwáar | |||
|zhëré | |||
|jéru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|tear apart, destroy | |||
|zháfa | |||
|zhrwáafa | |||
|zhëfáa | |||
|jefaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|fall apart | |||
|zháal | |||
|zhrwáal | |||
|zhëlé | |||
|jóli(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be seperated | |||
|zhálo | |||
|zhrwáalo | |||
|zhëlóo | |||
|jóloji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|go seperate ways | |||
|zházo | |||
|zhrwáazo | |||
|zhëzóo | |||
|józosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|isolate | |||
|sedu | |||
|swiidu | |||
|siduu | |||
|shiiduu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be isolated, lonely | |||
|seldu | |||
|swildu | |||
|slduu | |||
|tselduji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|divide | |||
|xumi | |||
|xfuumi | |||
|xümii | |||
|xwemyu(m) | |||
| | |||
xumido: wall | |||
xumit: division, porsion | |||
|- | |||
|i | |||
|be divided | |||
|xolmi | |||
|xfulmi | |||
|xlmii | |||
|kolmiji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|buy | |||
|hyeri | |||
|hishwiiri | |||
|hyirii | |||
|hishiiru(m) | |||
| | |||
hyericu: market | |||
hyericuba: shop | |||
|- | |||
|t | |||
|sell | |||
|hyevi | |||
|hishwiivi | |||
|hyivii | |||
|hishiivu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|speak, say | |||
|cet(a) | |||
|crwiit(a) | |||
|cidaa | |||
|cocash(y) | |||
| | |||
cedaang: speech | |||
ceddo: word | |||
cesik: language | |||
|- | |||
|id | |||
|tell, command | |||
|zófi | |||
|zlwóofi | |||
|zëfíi | |||
|zóofii(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|explain, teach | |||
|jánga | |||
|jwáanga | |||
|jëngáa | |||
|jéngaz(a) | |||
|jángahiin: teacher | |||
|- | |||
|t | |||
|learn | |||
|jázo | |||
|jwáazo | |||
|jëzóo | |||
|jézoz(a) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|know | |||
|jáal | |||
|jwáal | |||
|jëlé | |||
|jáalazi | |||
|jálaang: knowledge | |||
|- | |||
|t | |||
|demonstrate | |||
|cóla | |||
|cwóola | |||
|cëláa | |||
|cwélaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|think, imagine | |||
|hyébe | |||
|ghiwíibe | |||
|shibíi | |||
|hyébez(a) | |||
| | |||
hyébeja: thought, ability to think | |||
hyébecli: intellegence | |||
hyébiing: one's thoughts. | |||
|- | |||
|t | |||
|solve | |||
|hyéfe | |||
|ghiwíife | |||
|shifíi | |||
|hyéfez(a) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|plan | |||
|dzaar | |||
|dzwaar | |||
|dzëre | |||
|dzaraz(a) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|count, measure | |||
|léfu | |||
|lwíifu | |||
|lifúu | |||
|léfuz(a) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|design, craft | |||
|yatsu | |||
|ghiwaatsu | |||
|yëtsuu | |||
|yatsol | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|ramble | |||
|dóbe | |||
|dwóobe | |||
|dëbíi | |||
|dóobii(iy) | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|drone | |||
|shaan | |||
|shwaan | |||
|shëne | |||
|shaani(s) | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|shout, call | |||
|tfoom | |||
|tfwoom | |||
|tfëme | |||
|tfoomi(s) | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|shriek | |||
|xák(a) | |||
|xwáak(a) | |||
|xëgáa | |||
|xáa | |||
| | |||
|- | |||
|id | |||
|make sound, characteristic call | |||
|bóhu | |||
|büvwóohu | |||
|bëhúu | |||
|bóohwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|read, understand | |||
|mwíir | |||
|muvwíir | |||
|mwiré | |||
|mwébroz(a) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|understand | |||
|mwíin | |||
|muvwíin | |||
|mwíne | |||
|mwébnoz(a) | |||
| | |||
|- | |||
|td | |||
|scratch, write | |||
|shec(u) | |||
|shwiic(u) | |||
|shicuu | |||
|shiicuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|td | |||
|mark, write | |||
|mosa | |||
|mwoosa | |||
|mësaa | |||
|moosaf(m) | |||
| | |||
mosaang: writing | |||
mosahik: script, code | |||
|- | |||
|t | |||
|polish, varnish | |||
|júgi | |||
|jvúugi | |||
|jügíi | |||
|jwégyu(m) | |||
|júgiing: polish | |||
|- | |||
|t | |||
|rub, wipe clean | |||
|hemi | |||
|hwíimi | |||
|himii | |||
|hiimyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|wash, bathe | |||
|bungo | |||
|bvuungo | |||
|büngoo | |||
|bwenguu(m) | |||
| | |||
bungocu: bath | |||
bungohnác: bathhouse | |||
|- | |||
|i | |||
|live, dwell | |||
|hnáru | |||
|hnwáaru | |||
|hnërúu | |||
|hnáarwi(uy) | |||
|hnác: dwelling | |||
|- | |||
|i | |||
|settle, move to | |||
|loda | |||
|lwooda | |||
|lëdaa | |||
|loojash(y) | |||
|lodacu: colony | |||
|- | |||
|t | |||
|heat, warm | |||
|moor | |||
|mwoor | |||
|mëre | |||
|mweru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be warm | |||
|mool | |||
|mwool | |||
|mële | |||
|moolsh | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|cool | |||
|káse | |||
|kwáase | |||
|kësíi | |||
|kíishu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be cold | |||
|kálse | |||
|kwáalse | |||
|klsíi | |||
|káleshu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|burn | |||
|kfec(u) | |||
|kfwiic(u) | |||
|kficuu | |||
|kfiicuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be burnt | |||
|kfeju | |||
|kfwiiju | |||
|kfijuu | |||
|kfyojwi(uy) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be on fire | |||
|búxa | |||
|bvúuxa | |||
|büxíi | |||
|bwóxye(s) | |||
| | |||
búxaang: fire | |||
búxacu: fireplace | |||
|- | |||
|i | |||
|catch fire | |||
|búfa | |||
|bvúufa* | |||
|büfíi | |||
|bwófye(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|set fire | |||
| - | |||
|bvúufa | |||
| - | |||
|bvuwefyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|melt | |||
|rena | |||
|rwiina | |||
|rinaa | |||
|riinaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be molten | |||
|rela | |||
|rwiila | |||
|rilaa | |||
|ryolash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|freeze | |||
|dáp(a) | |||
|dlwáap(a) | |||
|dëbáa | |||
|díibaf(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|frozen | |||
|dálp(a) | |||
|dlwáalp(a) | |||
|dlbáa | |||
|dálobash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|boil | |||
|ghiin | |||
|ghwiin | |||
|ghine | |||
|ghiinu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|evaporate | |||
|ghiil | |||
|ghwiil | |||
|ghile | |||
|ghyoli(s) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|cook (with water) | |||
|gheyo | |||
|ghwiiyo | |||
|ghiyoo | |||
|ghiiyuu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be cooked | |||
|ghelo | |||
|ghwiilo | |||
|ghiloo | |||
|ghyolosh(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|singe, cook, toast | |||
|hmúung | |||
|mfúung | |||
|müngé | |||
|mwéngu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be singed, cooked | |||
|hmúul | |||
|mfúul | |||
|hmülé | |||
|hmúleji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|wet, soak | |||
|myúur | |||
|mivúur | |||
|müré | |||
|miwéru(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be wet | |||
|myúul | |||
|mivúul | |||
|mülé | |||
|hmyúleji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|submerge | |||
|nélo | |||
|nwíilo | |||
|nilóo | |||
|níiluu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be submerged | |||
|nédo | |||
|nwíido | |||
|nidóo | |||
|hnédoji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|fight, battle | |||
|hmázhr | |||
|hmwáazhr | |||
|hmëzhré | |||
|páayu(m) | |||
|pájo: battle | |||
|- | |||
|t | |||
|argue (with) | |||
|yahmo | |||
|ghiwaahmo | |||
|yëhmoo | |||
|zhahmola | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|love | |||
|véda | |||
|vwíida | |||
|vidáa | |||
|bíidala | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|hate | |||
|tsocu | |||
|tswoocu | |||
|tsëcuu | |||
|tsocula | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|be fond of, enjoy | |||
|hniin | |||
|hnwiin | |||
|hnine | |||
|hninzala | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be happy | |||
|hnelo | |||
|hnwiilo | |||
|hniloo | |||
|hneloji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|be indifferent to | |||
|wálo | |||
|ghuwáalo | |||
|wëlóo | |||
|válola | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be apathetic | |||
|wádo | |||
|ghuwáado | |||
|wëdóo | |||
|vádoji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|be bored of | |||
|ksúun | |||
|ksfúun | |||
|ksüné | |||
|ksúnzala | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be bored | |||
|ksóln | |||
|ksfúln | |||
|kslné | |||
|ksólnzeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|long for, wish, want | |||
|máya | |||
|mwáaya | |||
|mëyáa | |||
|hmáyala | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|envy, want | |||
|tókfi | |||
|twóokfi | |||
|tëkfíi | |||
|dókfila | |||
|tókfija: desire | |||
|- | |||
|i | |||
|be greedy | |||
|tólkfi | |||
|tfúlkfi | |||
|tlkfíi | |||
|dúlkfeji | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|do evil, curse | |||
|lange | |||
|lwaange | |||
|lëngii | |||
|hlangyu(m) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be wicked | |||
|lale | |||
|lwaale | |||
|lëlii | |||
|hlaleji | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|act with caution, be timid, shy | |||
|tfesi | |||
|tfwiisi | |||
|tfishaa | |||
|tfeshala | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be bold, careless | |||
|jrúun | |||
|jrvúun | |||
|jrüné | |||
|jrúnzala | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|charge in, push forward | |||
|jrúfa | |||
|jrvúufa | |||
|jrüfáa | |||
|jruufash(y) | |||
| | |||
|- | |||
|t | |||
|surprise | |||
|gzáp | |||
|gzwáap | |||
|gzëbíi | |||
|gzábila | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|be excitable | |||
|gzálp | |||
|gzwáalp | |||
|gzlbíi | |||
|gzálpii(s) | |||
| | |||
|- | |||
|i | |||
|to be fulfilled, satisfied | |||
|hucu | |||
|fuucu | |||
|hücuu | |||
|xucwala | |||
| | |||
|} | |||
==Nouns== | |||
{| border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" class="article-table article-table-selected" style="width: 500px;" | |||
|- | |||
! scope="col"|Meaning | |||
! scope="col"|Basic stem | |||
! scope="col"|Weak stem | |||
! scope="col"|Plural stem | |||
! scope="col"|Derived terms | |||
|- | |||
|person | |||
|shúun | |||
|shüné | |||
| - | |||
| | |||
shúñcli: characteristic of a human, conciousness | |||
shúña: work cycle (like a day on earth) | |||
|- | |||
|people | |||
|cágu | |||
|cëgwáa | |||
| - | |||
|cáguhók: all of humanity, the human race | |||
|- | |||
| | |||
person, resident, one who does (verb or noun suffix), -er | |||
|híin | |||
|hiné | |||
| káñjwe | |||
| | |||
cesíin: speaker | |||
behrugáñjwe: the behru people | |||
|- | |||
| | |||
-ee, reciever of action | |||
|tóbe | |||
|tëbíi | |||
| tóobeye | |||
|mésetóbe: fugitive | |||
|- | |||
| | |||
animal | |||
(verb or noun suffix) | |||
|kaal | |||
|kële | |||
| kaahle | |||
|kótkaal: flying creature | |||
|- | |||
|machine that does (verb or noun suffix) | |||
|hoon | |||
|hëne | |||
| hoonde | |||
|kósoon: aircraft | |||
|- | |||
| | |||
thing | |||
(verb or noun suffix) | |||
|to/do | |||
|të | |||
| toole | |||
|ceddo: word | |||
|- | |||
|way | |||
|hik | |||
|higaa | |||
| hiige | |||
|cesik: way of speaking, language | |||
|- | |||
| | |||
place | |||
(verb or noun suffix) | |||
|cu | |||
|cü | |||
| cuule | |||
|ceccu: speaking place, podium | |||
|- | |||
| | |||
-ness, state of being | |||
(verb suffix) | |||
|ja | |||
|jë | |||
| - | |||
|xúweja: liveliness | |||
|- | |||
| | |||
extant, measurement | |||
(verb or noun suffix) | |||
|no | |||
|në | |||
| noole | |||
|síirono: volume, loudness | |||
|- | |||
|the act of (verb suffix) | |||
|ka | |||
|kë | |||
| kaale | |||
| | |||
|- | |||
| | |||
all, entirety | |||
(noun suffix) | |||
|hok(i) | |||
|hëgii | |||
| - | |||
|mások: the universe | |||
|- | |||
| | |||
none | |||
(noun suffix) | |||
|mok(i) | |||
|mëgii | |||
| - | |||
| | |||
mámok: vacuum | |||
mókto: gap, hole | |||
|- | |||
| | |||
part, portion | |||
(noun suffix) | |||
|hoong | |||
|hënge | |||
| hoongge | |||
|cáguhong: part of thepeople | |||
|- | |||
| | |||
group | |||
(noun suffix) | |||
|hot | |||
|hëdi | |||
| hooje | |||
|múxok: a group of múugye | |||
|- | |||
| | |||
majority, most | |||
(noun suffix) | |||
|rot | |||
|rëdii | |||
| rooje | |||
|cágurot: majority of people | |||
|- | |||
| | |||
minority, little | |||
(noun suffix) | |||
|mot | |||
|mëdii | |||
| mooje | |||
|cágomot: minority of people | |||
|- | |||
| | |||
many | |||
(noun suffix) | |||
| - | |||
| - | |||
| liibe | |||
|yónliibe: many men | |||
|- | |||
| | |||
few | |||
(noun suffix) | |||
| - | |||
| - | |||
| miibe | |||
|vémmiibe: few women | |||
|- | |||
|woman | |||
|víin | |||
|viné | |||
|víinde | |||
|vé: prefix for "female" | |||
vécli: "characteristic of a female", feminity, female genitals. | |||
|- | |||
|man | |||
|yóon | |||
|yëné | |||
|yóonde | |||
|yó: prefix for a male | |||
yócli: masculinity, male genitals | |||
|- | |||
|child | |||
|doon | |||
|dëne | |||
|doonde | |||
| | |||
|- | |||
|mother | |||
|báwa | |||
|bëwáa | |||
|báahwe | |||
|báwacli: characteristic of a mother, care | |||
|- | |||
|father | |||
|máwa | |||
|mëwáa | |||
|máahwe | |||
| | |||
|- | |||
|son | |||
|lumu | |||
|lümwii | |||
|luumbe | |||
| | |||
|- | |||
|daughter | |||
|koza | |||
|këzaa | |||
|koozle | |||
| | |||
|- | |||
|niece | |||
|getsu | |||
|gitsuu | |||
|giitswe | |||
| | |||
|- | |||
|nephew | |||
|háji | |||
|hájuu | |||
|jáajrwe | |||
| | |||
|- | |||
|granddaughter | |||
|koho | |||
|këhoo | |||
|kooxowe | |||
| | |||
|- | |||
|grandson | |||
|luho | |||
|lühoo | |||
|luuxowe | |||
| | |||
|- | |||
|grandnephew | |||
|geho | |||
|gihoo | |||
|giixowe | |||
| | |||
|- | |||
|grandniece | |||
|háhyo | |||
|hëhyóo | |||
|háaxyowe | |||
| | |||
|- | |||
|sister | |||
|jiec | |||
|jiecuu | |||
|jiicwe | |||
| | |||
|- | |||
|brother | |||
|lyec | |||
|lyecuu | |||
|lzhiicwe | |||
| | |||
|- | |||
|uncle | |||
|féxu | |||
|fixúu | |||
|fíikwe | |||
| | |||
|- | |||
|aunt | |||
|nari | |||
|nëryaa | |||
|naahrye | |||
| | |||
|- | |||
|grandfather | |||
|bádi | |||
|bëjúu | |||
|báajlye | |||
| | |||
|- | |||
|grandmother | |||
|mádi | |||
|mëjúu | |||
|máajlye | |||
| | |||
|- | |||
|great aunt | |||
|nádi | |||
|nëjúu | |||
|náajlye | |||
| | |||
|- | |||
|great uncle | |||
|fédi | |||
|fijúu | |||
|fíijlye | |||
| | |||
|- | |||
|city, urban area | |||
|fécu | |||
|ficúu | |||
|fécuule | |||
|fécuhíin: urbanite | |||
|- | |||
|town, village | |||
|féde | |||
|fidíi | |||
|fíidleye | |||
|fédehíin: villager | |||
|- | |||
|house | |||
|vudi | |||
|vüdii | |||
|vuudlye | |||
|vudiba: bedroom | |||
|- | |||
|building, shelter | |||
|webi | |||
|wibyaa | |||
|wiibüvye | |||
|wezhba: room | |||
|- | |||
|countryside | |||
|psoyo | |||
|psëyoo | |||
| - | |||
| | |||
|- | |||
|wilderness | |||
|cágumokcu | |||
|* | |||
|* | |||
|yacágumokcu: the rest of the world | |||
|- | |||
|region | |||
|dok | |||
|dëkii | |||
|doogye | |||
|behrudok: behru capitol region | |||
|- | |||
|mázo (giant quartz-carbon photosynthetic organisms) | |||
|mázo | |||
|mëzóo | |||
|máadzle | |||
|mázohíin: the metin | |||
|- | |||
|plant | |||
|moor | |||
|mëre | |||
|heje | |||
| | |||
|- | |||
|the biosphere | |||
|heje | |||
|hijii | |||
| - | |||
| | |||
hejeba: forest, jungle | |||
sédohneja: the great jungle | |||
yahejefécu: great city of old | |||
|- | |||
|a world | |||
|toje | |||
|tëjii | |||
| - | |||
| | |||
|- | |||
|the world | |||
|shunózo | |||
|shunëzóo | |||
| - | |||
| | |||
|- | |||
|the sun | |||
|nóp | |||
|nëbúu | |||
| - | |||
|nóya: day | |||
|- | |||
|the sky, atmosphere | |||
|ñadi | |||
|ñëjaa | |||
| - | |||
|ñajuung: air | |||
|- | |||
|the ground | |||
|dvét | |||
|dvidáa | |||
| - | |||
|dvidáang: earth | |||
|- | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|- | |||
|time | |||
|masha | |||
|mëshaa | |||
| maashlye | |||
| | |||
the past: nuya | |||
present: peya | |||
future: pyaya | |||
|- | |||
|star | |||
|kenk | |||
|kinkaa | |||
| kiinge | |||
| | |||
kenkaal: spark | |||
yakenxot: galaxy | |||
|- | |||
|aircraft | |||
|jálo | |||
|jëlóo | |||
| jáahle | |||
|jálohíin: pilot | |||
|- | |||
|vehicle | |||
|mélo | |||
|milóo | |||
| míihle | |||
| | |||
|} | |||
==Particles and prefixes== | |||
pé-: this pécu: here péshúña: today | |||
sé-: that(nearby) lécu: there | |||
né-: that(far off but visible) nécu: there | |||
ka-: that(not visible) kacu: that place | |||
ya- great, glorious, eminent yashúun: great person, important figure yadok: behru valley | |||
lé: ideal, perfect létswado: perfect sphere | |||
hnur-: fake, false hnurshúun: monstrosity | |||
tfozh: some, a tfozhhen: someone | |||
[[Category:Behru cesik]][[Category:Lexica]] | |||